TS. Lê Thu Hường- Ths. Võ Thị Thuý Hà

Phòng Quản lý đào tạo và nghiên cứu khoa học

Tóm tắt:

Sáng 21/5/2026, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội thông qua Nghị quyết rút ngắn nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021–2026; đồng thời quyết định tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031 vào ngày 15/3/2026. Bầu cử là dịp Nhân dân thực hiện quyền làm chủ, nhưng cũng là thời điểm các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề nhân sự để tung tin xuyên tạc, bôi nhọ, gây hoài nghi và làm suy giảm niềm tin chính trị. Từ thực tiễn Nghệ An, bài viết nhận diện thủ đoạn và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường bầu cử dân chủ, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm  củng cố niềm tin của Nhân dân, và thực sự trở thành Ngày hội của toàn dân, của non sông, đất nước.

Từ khoá: Bầu cử đại biểu Quốc hội; Niềm tin chính trị; xuyên tạc nhân sự; Thông tin xuyên tạc; Nghệ An..

Mở đầu

Niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị và các thiết chế dân chủ có ý nghĩa quyết định. Bầu cử là cơ chế để cử tri lựa chọn người đại diện và củng cố đồng thuận xã hội. Trên không gian mạng, các thế lực thù địch và phần tử cơ hội chính trị thường lợi dụng vấn đề nhân sự, quy trình bầu cử để tung tin sai lệch, bôi nhọ ứng cử viên, gieo hoài nghi nhằm làm xói mòn niềm tin vào tính chính danh của bầu cử. Vì vậy, nhận diện, phản bác luận điệu xuyên tạc và bảo vệ sự trong sạch của công tác bầu cử là yêu cầu quan trọng để giữ vững nền tảng chính trị của chế độ.

1. Nhận diện thủ đoạn công kích và mục tiêu xuyên tạc nhân sự trong bầu cử

Trên thực tế, các thủ đoạn bôi nhọ nhân sự thường được triển khai dưới nhiều hình thức trên không gian mạng. Một số đối tượng lập tài khoản hoặc fanpage giả mạo để đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng, thậm chí dựng lên những câu chuyện sai sự thật nhằm làm xấu hình ảnh ứng cử viên. Không ít đoạn clip hoặc hình ảnh bị cắt ghép, đưa ra khỏi bối cảnh ban đầu rồi lan truyền trên mạng xã hội để tạo cảm giác “bê bối”, kích thích tâm lý tò mò và lan truyền nhanh chóng. Cùng với đó, các tin giả được chia sẻ với tốc độ cao khiến nhiều người khó phân biệt đâu là thông tin chính xác, đâu là nội dung xuyên tạc. Những phương thức này tuy không mới nhưng có thể tác động mạnh đến tâm lý xã hội nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.

Các đối tượng chống phá thường đánh vào nhân sự vì đây là yếu tố cụ thể, dễ khơi gợi cảm xúc và tạo hiệu ứng lan truyền. Khi không thể phủ nhận nền tảng pháp lý của bầu cử hay phản biện thuyết phục về chính sách, họ chuyển sang khai thác đời tư, cắt ghép phát ngôn, thổi phồng thông tin chưa kiểm chứng hoặc tách sự kiện khỏi bối cảnh để tạo ấn tượng sai lệch. Từ sai sót cá nhân (nếu có), họ quy chụp thành “bản chất của hệ thống” và khái quát hóa để phủ định toàn bộ. Đây không phải phản biện xã hội lành mạnh mà là kỹ thuật thao túng nhận thức, làm xói mòn niềm tin vào thể chế.

Các đợt chống phá trên mạng thường lặp lại theo một quy trình: (1) bóp méo thông tin bằng tài khoản ẩn danh, tiêu đề giật gân, dữ liệu thiếu kiểm chứng; (2) quy chụp động cơ, gán quy trình hiệp thương theo luật thành “sắp đặt”; (3) khái quát hóa có chủ đích, lấy hiện tượng cá biệt để kết luận cả hệ thống “thiếu dân chủ”, “thiếu minh bạch”. Mục tiêu không phải tìm kiếm sự thật mà tạo trạng thái nghi ngờ thường trực trong xã hội.

Mục tiêu sâu xa: làm suy giảm niềm tin chính trị

Niềm tin chính trị thường bị bào mòn dần bởi sự lặp lại của nghi ngờ và thông tin sai lệch. Khi cử tri liên tục đặt dấu hỏi về tư cách đại biểu và tính minh bạch của quy trình nhân sự, nguy hiểm nhất không nằm ở một tin giả cụ thể mà ở tâm lý hoài nghi lan rộng: cảm giác “bầu cũng như không”, “kết quả đã định sẵn”, “lá phiếu không có giá trị”. Khi niềm tin suy giảm, tính chính đáng của thiết chế dân cử không còn được củng cố bằng đồng thuận xã hội và sẽ dẫn tới thờ ơ, rạn nứt từ bên trong.

Về bản chất, đây là đòn đánh vào nguyên tắc quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân và được thực thi thông qua Quốc hội theo Hiến pháp. Thông tin sai lệch lặp lại với tần suất cao có thể tạo “hiệu ứng sự thật ảo”, nhất là trong môi trường mạng nơi cảm xúc lan nhanh hơn dữ kiện. Khi định kiến đã hình thành, việc phản bác bằng lý lẽ và chứng cứ trở nên khó khăn do người tiếp nhận không còn ở trạng thái trung lập.

Vì vậy, đấu tranh với tin giả và thủ đoạn bôi nhọ nhân sự không chỉ là bác bỏ một nội dung sai lệch cụ thể, mà là ngăn chặn từ sớm quá trình tích tụ hoài nghi có thể làm xói mòn niềm tin chính trị một cách âm thầm nhưng dai dẳng. Nhận diện đúng logic thao túng nhận thức chính là bước khởi đầu để bảo vệ tính chính danh của thiết chế dân cử và củng cố nền tảng niềm tin xã hội.

2. Thực tiễn từ Nghệ An: Chủ động giữ vững trận địa tư tưởng

Tại Nghệ An - vùng đất có truyền thống cách mạng lâu đời, đồng thời là quê hương của Hồ Chí Minh - mỗi kỳ bầu cử đều được tổ chức trong khuôn khổ pháp luật, bảo đảm nguyên tắc dân chủ, công khai và đúng quy trình. Tuy nhiên, chính đặc thù lịch sử - văn hóa ấy lại thường bị các đối tượng chống phá lợi dụng như một “điểm tựa tâm lý” để gieo rắc hoài nghi.

Thủ đoạn không dừng ở tin sai lệch đơn lẻ mà triển khai theo logic “liên kết vấn đề”: từ một vụ việc cục bộ (đất đai, GPMB, công tác cán bộ cơ sở), họ cố tình khái quát hóa thành vấn đề hệ thống rồi gán ghép với nhân sự ứng cử, suy diễn thành “lợi ích nhóm”, “cài cắm”, “phe cánh”. Bản chất là đánh tráo khái niệm: biến hiện tượng cá biệt (nếu có) thành bản chất của toàn bộ quy trình.

Ở Nghệ An, các đối tượng xấu còn khai thác yếu tố dòng họ, làng xã, đồng hương như “điểm nhạy cảm”. Chỉ cần cùng quê quán hoặc có quan hệ họ hàng xa, họ thổi phồng thành “mạng lưới thân hữu”, kích thích nghi kỵ về công bằng và minh bạch trong cử tri.

Về bản chất, đó là chiến thuật “cá nhân hóa để phủ định thể chế”: thay vì phản biện chính sách hay chương trình hành động, họ khoét sâu vào yếu tố nhân thân, đời tư hoặc các mối quan hệ xã hội, rồi suy diễn thành dấu hiệu sai lệch của cả hệ thống chính trị ở địa phương. Nguy hiểm ở chỗ, cách làm này tạo ra ấn tượng về một thực trạng phổ biến trong khi thực tế chỉ dựa trên những thông tin rời rạc, thiếu kiểm chứng.

Vì vậy, để nhận diện đúng bản chất vấn đề, cần tách bạch hai tầng nấc: (1) sai phạm nếu có thuộc trách nhiệm cá nhân cụ thể và phải được xử lý theo quy định; (2) quy trình nhân sự bầu cử được thực hiện qua các bước hiệp thương, thẩm tra, lấy ý kiến cử tri nơi cư trú và nơi công tác một cách chặt chẽ. Khi không phân định rõ hai phương diện này, dư luận rất dễ bị dẫn dắt từ một hiện tượng riêng lẻ sang sự nghi ngờ toàn cục - đúng với mục tiêu mà các thế lực xấu hướng tới.

Trước tác động phức tạp của không gian mạng và các thủ đoạn gán ghép, xuyên tạc, hệ thống chính trị tại Nghệ An không chỉ phản ứng tình huống mà triển khai giải pháp theo hướng phòng ngừa chủ động, dựa trên nguyên tắc quản trị minh bạch và kiểm soát rủi ro thông tin.

Trước hết, công khai, minh bạch quy trình hiệp thương và tổ chức hội nghị cử tri đúng luật không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là cơ chế “giải độc” thông tin hiệu quả. Khi danh sách nhân sự được giới thiệu qua nhiều vòng hiệp thương, có lấy ý kiến nơi cư trú và nơi công tác, có biên bản và tỷ lệ tín nhiệm cụ thể, thì mọi suy diễn về “áp đặt” hay “sắp đặt” đều thiếu cơ sở thực chứng. Tính công khai tạo ra khả năng kiểm chứng xã hội; càng minh bạch, tin đồn càng khó tồn tại.

Thứ hai, chủ động cung cấp thông tin chính thống là cách xử lý trực tiếp “khoảng trống thông tin”. Trong môi trường truyền thông số, nếu cơ quan có thẩm quyền chậm trễ hoặc né tránh, tin đồn sẽ nhanh chóng lấp đầy bằng giả định và suy diễn. Ngược lại, khi thông tin được cập nhật kịp thời, có dữ liệu, có căn cứ pháp lý và có giải trình rõ ràng, dư luận sẽ có điểm tựa để đối chiếu và tự sàng lọc.

Thứ ba, nắm bắt và định hướng dư luận giúp chuyển trạng thái từ bị động sang chủ động. Theo dõi sát phản hồi của cử tri, kịp thời giải thích những vấn đề phát sinh ở cơ sở không chỉ nhằm “xử lý thông tin” mà còn góp phần củng cố niềm tin thể chế.

Cuối cùng, xử lý nghiêm hành vi tung tin sai sự thật, xúc phạm danh dự cá nhân thể hiện tính răn đe của pháp luật, qua đó bảo vệ môi trường thông tin lành mạnh và quyền nhân thân hợp pháp của ứng cử viên.

Thực tế qua các kỳ bầu cử cho thấy tỷ lệ cử tri đi bầu tại Nghệ An luôn đạt mức rất cao. Con số ấy không chỉ là chỉ báo hành chính mà còn là thước đo mức độ đồng thuận xã hội. Tỷ lệ tham gia cao phản ánh niềm tin của Nhân dân vào quy trình nhân sự và vào thể chế.

Cụ thể, Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV và đại biểu HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2016 - 2021 trên địa bàn tỉnh đã thành công tốt đẹp, đảm bảo dân chủ, đúng luật, an toàn, tiết kiệm, thực sự là ngày hội của toàn dân. Tỷ lệ cử tri đi  bầu cử cao, đạt 97,68%. Toàn tỉnh không có đơn vị bầu cử nào sai luật và bầu cử lại. Cử tri toàn tỉnh đã bầu đủ số lượng, cơ cấu, thành phần đại biểu Quốc hội khóa 14 với 13 vị; đại biểu HĐND tỉnh với 91 vị; 791 đại biểu HĐND cấp huyện và 12.415 đại biểu HĐND cấp xã. Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XV (nhiệm kỳ 2021-2026), tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu tại Nghệ An đạt 98,93%, nhiều địa phương đạt 100%.

Công tác bầu cử tại Nghệ An luôn được triển khai với tinh thần chủ động, bài bản và kỷ luật cao. Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, toàn tỉnh đã thành lập 6 đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội, 20 đơn vị bầu cử HĐND tỉnh, 1.039 đơn vị bầu cử cấp xã và 3.123 khu vực bỏ phiếu; tổng số cử tri được rà soát, lập danh sách là 2.638.733 người. Ở các địa bàn miền núi, biên giới, tỉnh tổ chức bỏ phiếu sớm tại 55 khu vực thuộc 31 đơn vị bầu cử ở 12 xã.

Quy trình nhân sự được thực hiện nghiêm túc qua 3 vòng hiệp thương. Tỉnh giới thiệu 21 ứng cử viên để bầu 16 đại biểu Quốc hội; 140 ứng cử viên để bầu 85 đại biểu HĐND tỉnh; 4.807 ứng cử viên để bầu 2.912 đại biểu HĐND cấp xã. Cơ cấu đại biểu nữ, trẻ, người dân tộc thiểu số và người ngoài Đảng đạt hoặc vượt định hướng; lần đầu tiên có ứng cử viên Quốc hội là nữ, trẻ, người dân tộc Ơ Đu.

Trong công tác chuẩn bị cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Nghệ An triển khai sớm, đồng bộ và đúng lộ trình theo chỉ đạo của Trung ương. Ủy ban bầu cử các cấp được thành lập kịp thời; các tiểu ban chuyên môn như nhân sự, tuyên truyền, bảo đảm an ninh trật tự được kiện toàn, phân công nhiệm vụ rõ ràng.

Công tác rà soát, lập và niêm yết danh sách cử tri được thực hiện chặt chẽ với tổng số 2.638.733 cử tri được cập nhật, đối chiếu nhiều vòng. Việc xác định 6 đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội, 20 đơn vị bầu cử HĐND tỉnh, 1.039 đơn vị bầu cử cấp xã và 3.123 khu vực bỏ phiếu được tiến hành trên cơ sở phân tích kỹ đặc điểm dân cư và địa bàn, bảo đảm hợp lý, thuận tiện cho Nhân dân. Đối với địa bàn miền núi, biên giới, phương án bỏ phiếu sớm tại 55 khu vực thuộc 31 đơn vị bầu cử ở 12 xã được xây dựng chi tiết, gắn với phương án hậu cần, an ninh và kiểm soát quy trình.

Song song với chuẩn bị tổ chức, quy trình hiệp thương được triển khai nghiêm túc qua 3 vòng theo luật định; hồ sơ ứng cử viên được thẩm tra kỹ lưỡng; hội nghị lấy ý kiến cử tri nơi cư trú và nơi công tác được tổ chức đúng trình tự, có biên bản và tỷ lệ tín nhiệm cụ thể. Việc giới thiệu 21 ứng cử viên để bầu 16 đại biểu Quốc hội; 140 ứng cử viên để bầu 85 đại biểu HĐND tỉnh; 4.807 ứng cử viên để bầu 2.912 đại biểu HĐND cấp xã cho thấy công tác chuẩn bị nhân sự được thực hiện chủ động, có tính toán về cơ cấu, chất lượng và tính đại diện.

Nhìn tổng thể, công tác chuẩn bị cho bầu cử nhiệm kỳ 2026-2031 tại Nghệ An được triển khai theo hướng chủ động phòng ngừa, kiểm soát rủi ro và tăng cường minh bạch ngay từ đầu, tạo nền tảng để cuộc bầu cử diễn ra đúng luật, an toàn và củng cố niềm tin xã hội.

Chính ở điểm này, những luận điệu kiểu “bầu cũng như không”, “kết quả đã được sắp đặt” bộc lộ rõ sự thiếu cơ sở thực tiễn. Nếu niềm tin thực sự bị xói mòn như cách các thế lực chống phá mô tả, hành vi xã hội tất yếu sẽ là thờ ơ hoặc tẩy chay. Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại: cử tri vẫn chủ động tham gia với tỷ lệ gần như tuyệt đối. Con số 98,93% ở cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XV,  vì thế không chỉ là thống kê, mà là phản biện thực chứng đối với mọi suy diễn phủ định.

Thực tiễn từ Nghệ An cho thấy một nguyên lý nhất quán: sức mạnh của một cuộc bầu cử không nằm ở khẩu hiệu; niềm tin chính trị không được bảo vệ bằng lời tuyên bố, mà bằng quy trình minh bạch, dữ liệu kiểm chứng được và sự tham gia thực chất của Nhân dân. Khi các thế lực chống phá tìm cách gieo rắc hoài nghi về tính chính danh của thiết chế dân cử, câu trả lời thuyết phục nhất không nằm ở tranh luận cảm tính mà ở những con số cụ thể, ở tỷ lệ cử tri gần như tuyệt đối, ở quy trình hiệp thương nhiều tầng nấc được vận hành công khai.

Như vậy, từ bình diện lý luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đến thực tiễn tổ chức bầu cử ở địa phương, có thể thấy rõ một điểm thống nhất: tính chính danh của quyền lực nhà nước không chỉ được xác lập về mặt pháp lý mà còn được củng cố bằng sự đồng thuận xã hội được đo lường bằng hành vi chính trị cụ thể. Chính sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn ấy tạo nên cơ sở vững chắc để bác bỏ mọi luận điệu xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và bản chất dân chủ của chế độ.

3. Một số giải pháp giữ vững môi trường bầu cử dân chủ, bình đẳng, đúng pháp luật, bảo đảm an toàn, tiết kiệm và thực sự trở thành ngày hội lớn của toàn dân, các cấp ủy đảng, chính quyền

Để vô hiệu hóa thủ đoạn bôi nhọ nhân sự trong bầu cử đại biểu Quốc hội Việt Nam và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, không thể xử lý theo lối phản ứng tình huống, “chạy theo tin đồn” để bác bỏ từng mẩu thông tin rời rạc. Cách làm đó vừa bị động, vừa dễ rơi vào thế bị dẫn dắt. Điều cần thiết là một chiến lược chủ động, có cấu trúc, vận hành theo nguyên tắc phòng ngừa từ sớm, từ xa, kết hợp giữa quản trị minh bạch, nâng cao nhận thức xã hội và thực thi pháp luật nghiêm minh.

Kinh nghiệm qua nhiều kỳ bầu cử cho thấy các thủ đoạn bôi nhọ thường “đi trước một bước” nhằm tạo dư luận xấu trước khi thông tin chính thống kịp đến với cử tri. Vì vậy, bên cạnh tổ chức bầu cử đúng luật, cần chủ động truyền thông sớm, công khai quy trình, chuẩn hóa dữ liệu, kịp thời bác bỏ tin giả và xử lý hành vi vi phạm để giữ vững niềm tin và sự đồng thuận xã hội. Phối hợp giữa cơ quan bầu cử, Mặt trận, báo chí và lực lượng chức năng cần thống nhất, đúng pháp luật.

Thứ nhất, minh bạch hóa ở mức cao nhất các tiêu chuẩn, cơ cấu và quy trình giới thiệu nhân sự: công khai danh sách, tiêu chuẩn, hồ sơ theo quy định; bảo đảm hiệp thương, lấy ý kiến cử tri và các bước giới thiệu được thực hiện đúng luật. Càng minh bạch, càng giảm “khoảng trống thông tin” để tin đồn lợi dụng.

Thứ hai, nâng cao “năng lực miễn dịch thông tin” của cử tri bằng kỹ năng sàng lọc, kiểm chứng: xem nguồn phát tán, mục đích, chứng cứ và xác thực của cơ quan có thẩm quyền. Khi tư duy phản biện trở thành chuẩn mực, cộng đồng sẽ tự hình thành “hàng rào lọc nhiễu”, làm tin giả khó lan rộng.

Thứ ba, áp dụng nghiêm minh chế tài với hành vi vu khống, bịa đặt, xúc phạm danh dự để bảo đảm tính răn đe. Xử lý công khai, đúng pháp luật vừa bảo vệ quyền nhân thân ứng cử viên, vừa giữ kỷ cương không gian thông tin và tính liêm chính của bầu cử.

Thứ tư, phát huy vai trò báo chí chính thống và đội ngũ cán bộ, đảng viên trên không gian mạng để chủ động chiếm lĩnh “trận địa thông tin”. Thông tin chuẩn xác cần được cung cấp sớm, có chứng cứ và căn cứ pháp lý, tránh để khoảng trống bị lấp bởi suy diễn; qua đó củng cố niềm tin vào tính chính danh của quy trình bầu cử.

Tóm lại, muốn vô hiệu hóa bôi nhọ nhân sự cần hệ sinh thái thông tin minh bạch và được bảo đảm bằng pháp luật: quy trình công khai, dữ liệu kiểm chứng, cử tri có năng lực phản biện và chế tài được thực thi nghiêm. Khi các yếu tố này vận hành đồng bộ, các chiến dịch bôi nhọ sẽ mất dần đất sống.

Kết luận: Giữ vững niềm tin là giữ vững nền tảng

Lá phiếu là sự ủy quyền chính trị thể hiện ý chí tự do của công dân. Khi nhân sự bị bôi nhọ có chủ đích, mục tiêu không chỉ hạ uy tín cá nhân mà còn làm xói mòn niềm tin vào tính minh bạch của quy trình và tính chính danh của thể chế. Một khi tin giả làm nhiễu loạn nhận thức và gieo hoài nghi vô căn cứ, tổn hại sẽ không chỉ ở một nhiệm kỳ mà còn ở chiều sâu văn hóa chính trị và sự bền vững trật tự xã hội.

Bảo vệ môi trường bầu cử trong sạch là bảo vệ uy tín Quốc hội, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Giữ vững “trận địa niềm tin” đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và trách nhiệm công dân trong tiếp nhận, kiểm chứng thông tin. Thực tiễn Nghệ An cho thấy: khi thông tin công khai, pháp luật thực thi nghiêm minh, mọi luận điệu xuyên tạc sẽ mất dần sức tác động.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (2015), Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
(Được sử dụng trong phần phân tích quy trình hiệp thương, tính pháp lý của công tác bầu cử.)

3. Báo Nghệ An (2021), Nghệ An: Tỷ lệ cử tri đi bầu cử đạt 98,93% trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021–2026, truy cập tại: https://baonghean.vn.

4. Cổng Thông tin điện tử tỉnh Nghệ An (2021), Kết quả cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021–2026 trên địa bàn tỉnh Nghệ An, truy cập tại: https://nghean.gov.vn.

5. Cổng Thông tin điện tử tỉnh Nghệ An (2026), Tiến độ triển khai công tác chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVII và đại biểu Hội đồng nhân