ThS. Lê Thị Vinh

GVC. Khoa Nhà nước và Pháp luật

Tóm tắt:

Bài viết tập trung phân tích ý nghĩa lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về quan điểm “lấy dân làm gốc” trong quá trình xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân hiện nay. Qua thực tiễn triển khai tại tỉnh Nghệ An cho thấy đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, tuy nhiên vẫn tồn tại một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng, góp phần hoàn thiện nền hành chính phục vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Tư tưởng Hồ Chí Minh; Lấy dân làm gốc; Hành chính phục vụ; Nghệ An.

Tư tưởng “lấy dân làm gốc” là nội dung cốt lõi trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, thể hiện xuyên suốt quá trình lãnh đạo cách mạng của Người. Quan điểm này khẳng định vai trò quyết định của Nhân dân đối với sự tồn tại, phát triển của Nhà nước, có giá trị định hướng tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, trong đó Nhân dân vừa là chủ thể quyền lực, vừa là mục tiêu phục vụ cao nhất của nền hành chính.

Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ, kiến tạo phát triển ngày càng cấp thiết, nhất là trong tiến trình đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn những hạn chế như thủ tục hành chính rườm rà, và thái độ phục vụ chưa thực sự chuẩn mực ở một bộ phận cán bộ, công chức, làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước và ảnh hưởng đến niềm tin của Nhân dân. Do đó, việc quán triệt và vận dụng sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về “lấy dân làm gốc” vào xây dựng nền hành chính, đặc biệt trên địa bàn tỉnh Nghệ An, có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ, củng cố mối quan hệ gắn bó giữa chính quyền với Nhân dân và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về “lấy dân làm gốc” và bản chất của nền hành chính nhà nước

Trong hệ thống tư tưởng của Hồ Chí Minh, Nhân dân giữ vị trí trung tâm, vừa là chủ thể quyền lực, vừa là nguồn lực quyết định của mọi thắng lợi cách mạng. Người khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân”[1], qua đó xác lập nguyên lý “dân là chủ và dân làm chủ” như nền tảng của chế độ chính trị.

Không chỉ dừng lại ở phương diện quyền lực, Hồ Chí Minh còn nhấn mạnh sức mạnh to lớn, vô tận của Nhân dân trong thực tiễn lịch sử. Theo Người, “trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân, trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”[2], “dân là gốc của nước”[3], sức mạnh của cách mạng chính là sức mạnh của quần chúng nhân dân; mọi chủ trương, đường lối nếu không xuất phát từ dân, dựa vào dân và vì dân thì không thể thành công. Nhân dân là chủ thể sáng tạo lịch sử, là nguồn sức mạnh quyết định sự tồn vong và phát triển của quốc gia, dân tộc.

Từ quan điểm lấy dân làm gốc, Hồ Chí Minh xác định rõ bản chất của nền hành chính nhà nước phải là nền hành chính của dân, do dân và vì dân. Mọi đường lối, chính sách, hoạt động quản lý nhà nước đều phải xuất phát từ lợi ích, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân và hướng tới phục vụ Nhân dân một cách hiệu quả nhất. Trong đó, đội ngũ cán bộ, công chức giữ vai trò then chốt, được Người xác định là “công bộc” của dân, tuyệt đối không được biến mình thành “quan cách mạng”[4] xa dân, hách dịch, cửa quyền. Người yêu cầu cán bộ phải tận tâm, tận lực phục vụ Nhân dân, lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo giá trị công vụ, luôn ghi nhớ nguyên tắc “Việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh”[5]. Đây không chỉ là chuẩn mực đạo đức công vụ mà còn là nguyên tắc cốt lõi để xây dựng một nền hành chính hiện đại, liêm chính, phục vụ và gần dân trong bối cảnh hiện nay.

2. Thực trạng xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay

2.1. Những kết quả đạt được

Trong những năm gần đây, tỉnh Nghệ An đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân, thể hiện trước hết ở việc từng bước hoàn thiện thể chế hành chính theo hướng bảo đảm và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Các quy định, cơ chế, chính sách ngày càng được rà soát, điều chỉnh phù hợp với thực tiễn địa phương và yêu cầu cải cách hành chính của Trung ương. Năm 2024, các chỉ số đánh giá trên địa bàn tỉnh ghi nhận những kết quả đáng chú ý: Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) đạt vị trí 27/63, trong khi Chỉ số hài lòng của người dân và tổ chức (SIPAS) xếp thứ 6/63, tiếp tục nằm trong nhóm khá của cả nước. Đáng chú ý, một số tiêu chí thành phần có sự cải thiện rõ rệt, tiêu biểu là mức độ hài lòng đối với kết quả cung ứng dịch vụ hành chính công đạt 88,42%, giữ vị trí thứ 6/63 tỉnh, thành phố và dẫn đầu khu vực Bắc Trung Bộ[6]. Những kết quả này cho thấy sự nỗ lực tích cực của địa phương trong việc nâng cao chất lượng quản lý nhà nước và phục vụ người dân, tổ chức.

Bên cạnh đó, hệ thống thủ tục hành chính ngày càng được cắt giảm, đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ cho người dân và doanh nghiệp. Việc triển khai Chính phủ điện tử (xếp thứ 27/63 tỉnh thành năm 2024)[7], tiến tới Chính phủ số thông qua các nền tảng như Cổng Dịch vụ công quốc gia và hệ thống dịch vụ công trực tuyến cấp tỉnh đã góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch, đồng thời tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí đi lại cho người dân.

Cùng với đó, tinh thần, thái độ phục vụ của đại bộ phận cán bộ, công chức có nhiều chuyển biến tích cực, thể hiện qua việc tăng cường trách nhiệm công vụ, cải thiện kỹ năng giao tiếp hành chính và ý thức phục vụ Nhân dân, chỉ số đánh giá mức độ hài lòng của người dân đối với cán bộ, công chức xếp thứ 8/63 năm 2024[8]. Các mô hình như “Ngày thứ Bảy vì dân”, “Hành chính gần dân – Vì dân phục vụ” được triển khai hiệu quả tại nhiều xã, phường trong tỉnh, qua đó góp phần phát huy dân chủ ở cơ sở, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với bộ máy hành chính nhà nước.

2.2. Một số hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù đã đạt một số kết quả tích cực, việc xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân ở Nghệ An vẫn còn nhiều bất cập. “Thủ tục hành chính một số lĩnh vực còn rườm rà, phức tạp, nhất là lĩnh vực đất đai. Vẫn còn tình trạng người dân, doanh nghiệp phải bỏ chi phí không chính thức khi thực hiện thủ tục hành chính”[9]. Cụ thể, chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh ( PCI) của Nghệ An năm 2024 thuộc nhóm cuối bảng xếp hạng, đạt 66,48 điểm, đứng thứ 44/63 cả nước; trong đó Chi phí không chính thức xếp thứ 50/63, Chỉ số tính minh bạch xếp thứ 59/63; chỉ số chi phí thời gian xếp thứ 59/63[10].

Bên cạnh đó, tình trạng quan liêu, thiếu trách nhiệm vẫn còn tồn tại trong một bộ phận cán bộ, công chức, dù không phổ biến nhưng gây tác động tiêu cực đến hình ảnh bộ máy hành chính. Kết quả khảo sát từ các chỉ số như Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công (PAPI: tụt 2 năm liên tiếp, năm 2022 xếp thứ 17, năm 2023 xếp thứ 25/63 tụt 8 bậc, năm 2024 tụt 12 bậc, xếp thứ 37/63)[11] hay SIPAS cho thấy vẫn còn một tỷ lệ nhất định người dân chưa thực sự hài lòng về thái độ phục vụ và tính minh bạch trong giải quyết thủ tục hành chính. Những biểu hiện này đi ngược lại tinh thần phục vụ Nhân dân và làm suy giảm niềm tin của người dân đối với chính quyền.

Ngoài ra, vẫn còn “một số cán bộ, công chức, viên chức chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ; năng lực quản lý nhà nước và kỹ năng hành chính còn hạn chế; phẩm chất, đạo đức chưa vững vàng; ý thức trách nhiệm chưa cao, tinh thần phục vụ Nhân dân còn hạn chế, làm việc thiếu chủ động, chưa thực sự thể hiện tinh thần “dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đối mặt với khó khăn, thử thách và hành động quyết liệt vì lợi ích chung”[12]. Thực trạng này được biểu hiện qua việc tham mưu, giải quyết công việc còn chậm; có tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm giữa các bộ phận, đơn vị, làm kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Những hạn chế trên trước hết xuất phát từ nguyên nhân: Hệ thống pháp luật trong một số lĩnh vực còn thiếu đồng bộ, nhất là về đất đai, đầu tư, xây dựng, gây khó khăn cho quá trình thực thi. Đồng thời, tác động của cơ chế kinh tế thị trường với sự đan xen lợi ích cũng đặt ra thách thức đối với việc giữ gìn đạo đức công vụ. Bên cạnh đó, một bộ phận cán bộ, công chức chưa nhận thức đầy đủ và sâu sắc về tư tưởng “lấy dân làm gốc”, dẫn đến biểu hiện thiếu trách nhiệm trong thực thi công việc. Hoạt động kiểm tra, giám sát, thanh tra và xử lý vi phạm ở một số nơi vẫn chưa bảo đảm tính nghiêm khắc, hiệu lực răn đe còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc giáo dục và rèn luyện đạo đức công vụ chưa được duy trì thường xuyên, góp phần làm giảm sút tinh thần phấn đấu của một bộ phận cán bộ, công chức hiện nay.

3. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “lấy dân làm gốc” trong xây dựng nền hành chính phục vụ Nhân dân trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay

3.1. Nâng cao nhận thức, rèn luyện đạo đức công vụ

Việc vận dụng tư tưởng “lấy dân làm gốc” trước hết cần bắt đầu từ nâng cao nhận thức và trách nhiệm chính trị của đội ngũ cán bộ, công chức. Do đó, cần tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh một cách thực chất, gắn chặt với nhiệm vụ chuyên môn và vị trí việc làm của từng cán bộ, chuyển hóa thành hành vi cụ thể trong giải quyết công việc hằng ngày, đặc biệt là thái độ ứng xử với Nhân dân. Đồng thời, cần quán triệt sâu sắc triết lý “lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo đánh giá hiệu quả hoạt động”, đưa tiêu chí này trở thành chuẩn mực đánh giá cán bộ, công chức và các cơ quan hành chính.

3.2. Hoàn thiện thể chế và đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính

Từ góc độ thể chế, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi tỉnh cần tập trung thực hiện đột phá phát triển thể chế đề ra tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX nhiệm kỳ 2025-2030: “Tháo gỡ các điểm nghẽn, rào cản, giải phóng và khơi thông nguồn lực phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền gắn với làm rõ trách nhiệm, phát huy tính chủ động, linh hoạt, sáng tạo của các cấp, ngành, cơ quan, đơn vị”[13], đẩy mạnh rà soát, kiến nghị cắt giảm các thủ tục không cần thiết, gây phiền hà, cản trở quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Đồng thời, cần xác định chuyển đổi số là khâu đột phá hướng tới nền hành chính hiện đại và minh bạch. Việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, triển khai hiệu quả các dịch vụ công trực tuyến, kết nối liên thông dữ liệu giữa các cơ quan sẽ giúp giảm thiểu sự tiếp xúc trực tiếp, dễ phát sinh nhũng nhiễu, tiêu cực.

3.3. Kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức

Đội ngũ cán bộ, công chức là nhân tố quyết định đến chất lượng của nền hành chính phục vụ. Vì vậy, tỉnh cần tiếp tục “Thúc đẩy mô hình đào tạo linh hoạt, bồi dưỡng kỹ năng cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và doanh nhân. Đẩy mạnh thu hút, trọng dụng nhân tài, lao động kỹ thuật cao. Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp có phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới”[14]. Việc đánh giá cán bộ cần dựa trên kết quả thực thi nhiệm vụ và mức độ hài lòng của người dân.

Đồng thời, cần thực hiện hiệu quả cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung tạo môi trường khuyến khích sáng tạo, chủ động trong giải quyết công việc (theo Kết luận 14-KL/TW). Song song với đó, phải kiên quyết xử lý những cán bộ, công chức thiếu trách nhiệm, gây phiền hà cho Nhân dân, nhằm bảo đảm tính liêm chính và hiệu lực của nền hành chính.

3.4. Phát huy quyền làm chủ và vai trò giám sát của Nhân dân

Một nội dung trọng tâm trong tư tưởng “lấy dân làm gốc” là bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong quản lý nhà nước và đời sống xã hội. Vì vậy, tỉnh cần tiếp tục triển khai hiệu quả phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, qua đó bảo đảm các chủ trương, chính sách được công khai, minh bạch và có sự tham gia thực chất của người dân. Đồng thời, cần tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trong hoạt động phản biện xã hội, giám sát đối với cơ quan hành chính và đội ngũ cán bộ, công chức. Báo chí và truyền thông cũng cần được tạo điều kiện phát huy vai trò là kênh thông tin hai chiều, phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân cũng như những hạn chế trong hoạt động công vụ.

Tư tưởng “lấy dân làm gốc” và quan niệm cán bộ là “công bộc” của dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nay vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, trở thành kim chỉ nam cho quá trình đổi mới, cải cách hành chính ở nước ta nói chung và Nghệ An nói riêng. Trong bối cảnh xây dựng nền hành chính phục vụ, kiến tạo phát triển, những tư tưởng đó tiếp tục định hướng hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo hướng lấy người dân làm trung tâm. Việc quán triệt và vận dụng đúng đắn tư tưởng của Người không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính mà còn là yếu tố quan trọng bảo đảm thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ mà nghị quyết đại hội Đảng các cấp đã đề ra.