ThS. Võ Thị Trâm Anh

Phòng QLĐT, BD và NCKH

Tóm tắt: Bài viết phân tích những yêu cầu mới đặt ra đối với giảng viên trường chính trị trong sự nghiệp xây dựng đội ngũ cán bộ; làm rõ những thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp phát triển đội ngũ theo hướng chuẩn hóa, gắn lý luận với thực tiễn, nâng cao năng lực nghiên cứu, năng lực số và đổi mới phương pháp giảng dạy, đáp ứng yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Giảng viên trường chính trị; xây dựng đội ngũ cán bộ; đào tạo, bồi dưỡng; phát triển đội ngũ giảng viên.

1. Đội ngũ giảng viên trường chính trị và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới

Trường chính trị tỉnh, thành phố là đơn vị sự nghiệp trực thuộc tỉnh ủy, thành ủy, có chức năng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của địa phương. Đội ngũ giảng viên trường chính trị là bộ phận trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn. Tính đặc thù của đội ngũ này gắn với mục tiêu, nội dung và đối tượng đào tạo, bồi dưỡng; không chỉ truyền đạt tri thức lý luận chính trị mà còn góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị, tư duy lãnh đạo, quản lý và năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn của người học.

Phát triển đội ngũ giảng viên trường chính trị là quá trình xây dựng đội ngũ bảo đảm về số lượng, hợp lý về cơ cấu, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và năng lực thực hiện nhiệm vụ. Phát triển đội ngũ không chỉ là nâng cao trình độ, học vị, chức danh nghề nghiệp mà còn là quá trình hoàn thiện phẩm chất, năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, tham mưu, tư vấn chính sách và năng lực số của giảng viên. Các nội dung này có quan hệ chặt chẽ, tạo cơ sở nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của trường chính trị.

Trong bối cảnh hiện nay, những chuyển biến nhanh chóng của thực tiễn đang làm thay đổi sâu sắc yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ: không chỉ vững vàng về chính trị, nắm chắc chuyên môn, nghiệp vụ mà còn phải có tư duy quản trị, khả năng thích ứng, đổi mới sáng tạo, năng lực số và giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh trong thực tiễn. Sự thay đổi đó tất yếu kéo theo đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chuẩn hóa và đổi mới hoạt động giảng dạy và phát triển đội ngũ giảng viên trường chính trị, thể hiện cụ thể ở các nội dung sau:

Thứ nhất, yêu cầu đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trước những biến đổi nhanh chóng của thực tiễn

Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã làm thay đổi đáng kể yêu cầu về phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ. Cán bộ không chỉ cần nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước mà còn phải có năng lực quản trị, tư duy đổi mới sáng tạo, kỹ năng số và khả năng xử lý hiệu quả những vấn đề ngày càng đa dạng, phức tạp từ thực tiễn. Sự thay đổi yêu cầu đối với cán bộ tất yếu kéo theo yêu cầu đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng; từ chú trọng trang bị kiến thức sang phát triển năng lực, từ truyền đạt lý luận sang tăng cường khả năng vận dụng lý luận giải quyết các vấn đề thực tiễn. Vì vậy, yêu cầu mới đối với người giảng viên trường chính trị không chỉ là nắm chắc và truyền đạt đúng lý luận, mà còn phải hiểu thực tiễn, nghiên cứu thực tiễn và có khả năng đưa thực tiễn vào giảng dạy.

Thứ hai, yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ giảng viên theo Quy định số 396-QĐ/TW về trường chính trị chuẩn.

Với trường Chính trị chuẩn mức 2, yêu cầu đối với đội ngũ giảng viên được nâng lên khá rõ: giảng viên, giảng viên kiêm nhiệm, đều phải chiếm ít nhất 80% trong tổng số cán bộ, viên chức; 100% giảng viên có trình độ từ thạc sĩ trở lên phù hợp với chuyên môn giảng dạy; mỗi khoa có ít nhất một tiến sĩ không tính lãnh đạo khoa; tỷ lệ giảng viên chính đạt từ 80% trở lên; toàn trường phải có ít nhất một giảng viên cao cấp. Quy định còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và xây dựng các mô hình, sản phẩm được công nhận. Yêu cầu về nghiên cứu khoa học không chỉ dừng ở số lượng công trình mà hướng đến chất lượng, khả năng ứng dụng và giá trị phục vụ thực tiễn; trong chu kỳ 5 năm phải có ít nhất hai báo cáo kiến nghị được cơ quan có thẩm quyền sử dụng, qua đó đòi hỏi giảng viên có khả năng chuyển kết quả nghiên cứu thành luận cứ phục vụ lãnh đạo, quản lý. Như vậy, Quy định số 396-QĐ/TW đặt ra yêu cầu xây dựng đội ngũ giảng viên theo hướng chuẩn hóa nhưng không dừng ở đạt chuẩn về bằng cấp, học vị và chức danh, mà phải chuyển từ “đạt chuẩn” sang “có năng lực tạo ra sản phẩm và giá trị thực tiễn”. Giảng viên phải đồng thời nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, tham mưu tư vấn chính sách, đổi mới sáng tạo và thích ứng với chuyển đổi số. Quan trọng hơn, việc nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và tư vấn chính sách không còn chỉ là nhiệm vụ hỗ trợ mà trở thành tiêu chí phản ánh chất lượng hoạt động của trường chính trị; kết quả nghiên cứu cần được đưa trở lại phục vụ tài liệu giảng dạy, chuyên đề bồi dưỡng và cung cấp luận cứ khoa học cho cấp ủy, chính quyền.

 Thứ ba, yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới

Đối với trường chính trị, học viên phần lớn là cán bộ lãnh đạo, quản lý hoặc cán bộ được quy hoạch, đã có kiến thức chuyên môn, giàu kinh nghiệm công tác và vốn thực tiễn nhất định. Vì vậy, quá trình đào tạo không thể chỉ là sự truyền đạt tri thức một chiều từ giảng viên đến học viên, mà cần tạo lập môi trường để tri thức lý luận và kinh nghiệm thực tiễn được trao đổi, phân tích và bổ sung cho nhau. Theo đó, phương thức “Giảng viên - Học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới” thể hiện bước phát triển mới trong quan niệm về dạy và học lý luận chính trị. Trong quá trình này, giảng viên giữ vai trò định hướng về lý luận, cung cấp phương pháp tiếp cận, thiết kế vấn đề và tổ chức các hoạt động học tập; học viên chủ động chia sẻ kinh nghiệm, đưa những tình huống và vấn đề nảy sinh trong thực tiễn lãnh đạo, quản lý vào lớp học. Thông qua trao đổi, tranh luận và cùng giải quyết vấn đề, kinh nghiệm thực tiễn của học viên được phân tích, khái quát dưới ánh sáng của lý luận; đồng thời, tri thức lý luận được kiểm nghiệm, bổ sung và làm sâu sắc hơn từ thực tiễn. Như vậy, “Giảng viên - Học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới” không chỉ là đổi mới kỹ thuật hay phương pháp tổ chức một bài giảng, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy và phương thức hoạt động nghề nghiệp của giảng viên, qua đó nâng cao tính thực tiễn và chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn mới.

2. Những vấn đề đặt ra đối với đội ngũ giảng viên trường chính trị

 Phát triển đội ngũ giảng viên trường chính trị trong giai đoạn hiện nay được đặt trong điều kiện có nhiều yếu tố thuận lợi, song cũng có những khó khăn từ yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ, đổi mới đào tạo, bồi dưỡng và những chuyển biến nhanh chóng của thực tiễn. Nhận diện đầy đủ những thuận lợi và khó khăn này là cơ sở để xác định các giải pháp phát triển đội ngũ phù hợp, có trọng tâm và khả thi.

Về thuận lợi, phát triển đội ngũ giảng viên trường chính trị hiện nay có nền tảng khá thuận lợi cả về định hướng, môi trường chuyên môn và điều kiện hỗ trợ. Hệ thống tiêu chí trường chính trị chuẩn theo Quy định số 396-QĐ/TW của Ban Bí thư, đã xác lập rõ chuẩn phát triển đội ngũ, giúp các trường có căn cứ để quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hóa giảng viên theo lộ trình. Cùng với đó, hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu thực tế, nghiên cứu khoa học và trao đổi học thuật ngày càng được chú trọng, tạo môi trường để giảng viên thường xuyên cập nhật kiến thức và nâng cao năng lực nghề nghiệp. Thực tiễn phong phú từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội, cải cách hành chính, vận hành chính quyền địa phương hai cấp và đổi mới quản trị ở địa phương là nguồn tư liệu quan trọng để giảng viên nghiên cứu, tổng kết và đưa vào bài giảng, qua đó tăng cường gắn lý luận với thực tiễn. Đồng thời, sự phát triển của khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo cùng hệ thống cơ sở dữ liệu và học liệu số đang mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, hỗ trợ nghiên cứu và đổi mới phương pháp giảng dạy.

Về khó khăn, cơ cấu đội ngũ giảng viên ở một số trường chưa hợp lý; mức độ chuẩn hóa chưa đồng đều, tỷ lệ tiến sĩ tại nhiều trường mới khoảng 10–20%, trong khi giảng viên trẻ dưới 35 tuổi chiếm khoảng 15–30%, đặt ra yêu cầu vừa nâng cao chất lượng vừa bảo đảm tính kế thừa của đội ngũ[1]. Bên cạnh đó, năng lực nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và tham mưu, tư vấn chính sách của một bộ phận giảng viên chưa theo kịp yêu cầu ngày càng cao; khả năng phát hiện vấn đề từ thực tiễn, khái quát thành luận cứ khoa học và chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành nội dung giảng dạy hoặc kiến nghị có giá trị ứng dụng còn hạn chế. Năng lực số và khả năng đổi mới phương pháp giảng dạy cũng chưa đồng đều, nhất là trong khai thác dữ liệu, học liệu số, ứng dụng công nghệ và tổ chức các hoạt động học tập theo hướng tăng tương tác, phát huy vai trò chủ động của học viên. Đồng thời, giảng viên phải thực hiện nhiều nhiệm vụ trong cùng một thời điểm, từ giảng dạy, nghiên cứu khoa học, nghiên cứu thực tế đến tự học, tự bồi dưỡng và các hoạt động chuyên môn khác. Áp lực về thời gian và khối lượng công việc phần nào ảnh hưởng đến khả năng đầu tư chiều sâu cho từng nhiệm vụ, nhất là nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và đổi mới giảng dạy.

3. Một số giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên trường chính trị trước yêu cầu mới

Một là, xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ giảng viên gắn với yêu cầu xây dựng trường chính trị chuẩn và nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ

 Trước hết, cần chủ động rà soát, quy hoạch đội ngũ giảng viên trên cơ sở tiêu chí trường chính trị chuẩn và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng trong từng giai đoạn. Việc quy hoạch cần xuất phát từ vị trí việc làm, quy mô đào tạo, cơ cấu chương trình và khối lượng giảng dạy để xác định nhu cầu giảng viên của từng khoa, từng lĩnh vực chuyên môn. Đồng thời, cần chú trọng tính kế thừa trong phát triển đội ngũ, bảo đảm sự cân đối giữa các thế hệ, có nguồn giảng viên kế cận ở những lĩnh vực còn thiếu. Trên cơ sở đó, bố trí và sử dụng giảng viên phù hợp với chuyên môn, vị trí việc làm và yêu cầu giảng dạy, phát huy thế mạnh của từng người, đồng thời có sự điều chỉnh linh hoạt khi nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng thay đổi. Quy hoạch đội ngũ vì vậy cần được thực hiện thường xuyên, có dự báo và lộ trình cụ thể, bảo đảm sự ổn định, cân đối và phát triển liên tục của đội ngũ giảng viên.

Hai là, đẩy mạnh chuẩn hóa trình độ và năng lực nghề nghiệp của người giảng viên trường chính trị.

Chuẩn hóa đội ngũ giảng viên cần gắn trình độ đào tạo, chức danh nghề nghiệp với năng lực thực hiện nhiệm vụ. Trên cơ sở tiêu chí trường chính trị chuẩn, mỗi giảng viên cần có lộ trình nâng cao trình độ chuyên môn, hoàn thiện chức danh nghề nghiệp phù hợp với vị trí việc làm; đồng thời thường xuyên bồi dưỡng năng lực giảng dạy, nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, tham mưu, tư vấn chính sách và năng lực số. Cần chú trọng bồi dưỡng phương pháp giảng dạy theo hướng tăng trao đổi, thảo luận, xử lý tình huống và phát huy kinh nghiệm thực tiễn của học viên; tăng cường nghiên cứu thực tế để giảng viên cập nhật những vấn đề mới vào bài giảng; nghiên cứu thực tế có sản phẩm; tham gia đề tài và tổng kết mô hình địa phương; bồi dưỡng kỹ năng số, ứng dụng AI; xây dựng kế hoạch phát triển năng lực cá nhân; gắn đào tạo, bồi dưỡng với chuẩn chức danh, vị trí việc làm và yêu cầu giảng dạy.

Ba là, đổi mới cơ chế quản lý, sử dụng, đánh giá và tạo động lực phát triển đội ngũ giảng viên

Việc tuyển dụng, bố trí và sử dụng giảng viên cần phù hợp với vị trí việc làm, chuyên môn đào tạo, sở trường nghiên cứu và định hướng phát triển của từng cá nhân; đồng thời chú trọng phát hiện, đào tạo đội ngũ giảng viên trẻ, chuyên gia và giảng viên có khả năng dẫn dắt chuyên môn. Đánh giá giảng viên cần kết hợp giữa chuẩn nghề nghiệp với chất lượng bài giảng; công trình khoa học; báo cáo tổng kết thực tiễn; kiến nghị, tư vấn chính sách; học liệu, tình huống thực tiễn; sản phẩm đổi mới phương pháp và sản phẩm được ứng dụng trong đào tạo, bồi dưỡng hoặc thực tiễn địa phương. Kết quả đánh giá cần được sử dụng trong đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch, sử dụng, thi đua, khen thưởng và phát triển nghề nghiệp. Cùng với đó, cần có cơ chế khuyến khích những giảng viên có sáng kiến đổi mới giảng dạy, công trình nghiên cứu có giá trị, kiến nghị được ứng dụng hoặc có đóng góp nổi bật cho hoạt động đào tạo, bồi dưỡng.

Bốn là, xây dựng môi trường học thuật, hạ tầng số và các điều kiện bảo đảm để giảng viên đổi mới sáng tạo trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn

Cần xây dựng môi trường học thuật dân chủ, cởi mở, đề cao trao đổi, tranh luận khoa học, khuyến khích tìm tòi và sáng tạo; tăng cường sinh hoạt chuyên môn, hội thảo, tọa đàm, nhóm nghiên cứu và liên kết giữa nhà trường với các cơ quan của tỉnh, cơ sở nghiên cứu và địa phương. Đồng thời, tiếp tục đầu tư hạ tầng số, cơ sở dữ liệu, thư viện và kho học liệu số; từng bước xây dựng ngân hàng tình huống thực tiễn, tạo điều kiện để giảng viên khai thác, chia sẻ và tái sử dụng tri thức trong giảng dạy, nghiên cứu. Việc ứng dụng công nghệ cần gắn với đổi mới phương pháp, tăng tương tác và hỗ trợ phương thức “Giảng viên - Học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới.”

Chất lượng đội ngũ giảng viên là một trong những yếu tố quyết định năng lực thực hiện chức năng, nhiệm vụ của hệ thống trường chính trị. Vì vậy, phát triển đội ngũ giảng viên cần được đặt trong tổng thể đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, gắn với sự vận động của thực tiễn và định hướng phát triển của mỗi nhà trường. Đây là cơ sở để nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, qua đó đóng góp thiết thực vào công tác xây dựng đội ngũ cán bộ trong giai đoạn mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2025), Báo cáo đánh giá xây dựng trường chính trị chuẩn của một số địa phương giai đoạn 2023 -2025.

2. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2024), Báo cáo công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ năm 2024.

3. Vụ Các trường chính trị, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2024). Báo cáo tổng kết hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học.

4. Ban Chấp hành Trung ương (2017), Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

5. Ban Chấp hành Trung ương (2025), Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/01/2025 về tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII.

6. Bộ Chính trị (2025), Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025 về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025.

7. Bộ Chính trị, Ban Bí thư (2025), Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/02/2025 về triển khai nghiên cứu, đề xuất tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

8. Ban Bí thư (2026), Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 về trường chính trị chuẩn.