ThS. Trần Văn Công

 Giảng viên Khoa Xây dựng Đảng

Tóm tắt: Tư tưởng của Hồ Chí Minh về tuyên truyền, vận động là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tư tưởng của Người, thể hiện sâu sắc quan điểm “lấy dân làm gốc”, coi trọng tính chân thực, tính khoa học và tính quần chúng trong công tác tư tưởng. Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế sâu rộng và tác động mạnh mẽ của truyền thông đa nền tảng, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng của Người có ý nghĩa lý luận và thực tiễn hết sức sâu sắc.

Từ khóa: Hồ Chí Minh, tuyên truyền, vận động, công tác tư tưởng.

Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm sâu sắc đến công tác tuyên truyền và vận động quần chúng. Người không chỉ là nhà tư tưởng lớn mà còn là nhà tuyên truyền xuất sắc, là người trực tiếp sáng lập và tổ chức nhiều hình thức tuyên truyền, vận động phù hợp với từng giai đoạn cách mạng. Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, công tác tư tưởng luôn giữ vai trò “đi trước mở đường”. Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác tư tưởng nói chung và tuyên truyền, vận động nói riêng không chỉ là truyền đạt chủ trương, đường lối mà còn là quá trình thuyết phục, cảm hóa, tổ chức và phát huy sức mạnh của quần chúng nhân dân. Hồ Chí Minh vừa là nhà lãnh đạo, vừa là nhà tuyên truyền mẫu mực. Ngay từ những ngày đầu gian khổ vừa làm việc vừa hoạt động cách mạng, nội dung những bài báo của Người trên tờ “Le Paria”, “Thanh niên” đã thấm đẫm tinh thần yêu nước, với lời văn sắc lạnh tính chính luận và trực diện đã tố cáo, vạch trần bản chất bóc lột và âm mưu xâm lược thâm độc của thực dân Pháp đối với nhân dân các thuộc địa và truyền vào đó ngọn lửa đấu tranh sôi sục. Có thể khẳng định, Hồ Chí Minh là người đầu tiên đặt nền móng lý luận và phương pháp cho công tác tuyên truyền, vận động của cách mạng Việt Nam.

Từ năm 1927, tác phẩm “Đường Kách mệnh”, ra đời, được xem là cuốn sách “gối đầu giường” cho những thanh niên yêu nước và các chí sỹ hoạt động cách mạng. Trong tác phẩm Người đã nhấn mạnh vai trò của công tác giác ngộ quần chúng và xây dựng lực lượng cách mạng. Người khẳng định:“Trước hết phải có đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổ chức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọi nơi.” …“Cách mệnh là sự nghiệp của quần chúng”. Sau này, trong các tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”(1947), bài báo “Dân vận” (1949), Hồ Chí Minh tiếp tục phát triển những quan điểm có tính hệ thống về phương pháp tuyên truyền, thuyết phục và vận động quần chúng. Về phương pháp Người nhấn mạnh: “Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân không để sót một người dân nào.”; “Dân vận là làm cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo và dân làm.”. Người cán bộ dân vận phải là: “Những người phụ trách dân vận cần phải óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm.”. Về mục tiêu: “Việc gì có lợi cho dân thì phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì phải hết sức tránh.”…“Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong.”. Những chỉ dẫn của Người đưa ra không chỉ là những nguyên tắc, phương châm trong tuyên truyền, vận động mà còn là lời hiệu triệu nhân dân đứng dậy đấu tranh giành độc lập, tự do, thổi bùng lên ngọn lửa đấu tranh cách mạng từ lòng dân, chỉ rõ mục tiêu cuối cùng của cách mạng là vì nhân dân.

Trong bối cảnh mới hiện nay, trước sự bùng nổ của công nghệ số, mạng xã hội và thông tin đa chiều, công tác tư tưởng đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới. Sự đa chiều, phức tạp từ nhiều luồng thông tin, các thế lực thù địch không ngừng lợi dụng, xuyên tạc chống phá trên nhiều mặt, tình hình trong nước và quốc tế có những biến chuyển hết sức phức tạp, khó lường. Tình trạng buông lỏng, xem nhẹ công tác tuyên truyền, thuyết phục vẫn còn diễn ra một số nơi, một số cấp ủy, tổ chức đảng chưa quan tâm tập trung lãnh đạo, nhiều nơi vẫn còn tuyên truyền cứng nhắc, rập khuôn, một chiều. không ít tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên chạy theo dư luận… Đại hội XIII cũng chỉ ra: “Công tác thông tin, tuyên truyền một số chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước chưa phong phú, thường xuyên, kịp thời, chưa đáp ứng được sự quan tâm của nhân dân.”…Những hạn chế, khó khăn đó đã và đang tác động tiêu cực đến công tác tư tưởng nói chung và tuyên truyền, vận động nói riêng. Điều đó đòi hỏi việc nghiên cứu sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về tuyên truyền, thuyết phục để vận dụng sáng tạo vào thực tiễn là một yêu cầu bức thiết hơn bao giờ hết.

Văn kiện đại hội toàn quốc lần thứ XIII nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức công tác tư tưởng theo hướng chủ động, thiết thực, kịp thời và hiệu quả; nâng cao tính chiến đấu, tính thuyết phục trong tuyên truyền, học tập chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.”. Quan điểm trên đã thể hiện sự thấm nhuần sâu sắc những chỉ dẫn của Người về tuyên truyền, vận động vừa thể hiện tầm nhìn chiến lược, vừa hàm chứa giá trị phương pháp luận sâu sắc. Những nội dung cơ bản của Hồ Chí Minh về tuyên truyền, vận động đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình cách mạng, để lại ý nghĩa, phương pháp luận sâu sắc đối với công tác tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới. Có thể khái quát một số ý nghĩa, phương pháp luận cơ bản sau:

Thứ nhất, xác định nguyên tắc lấy nhân dân làm trung tâm – một định hướng phương pháp luận có tính nền tảng trong công tác tuyên truyền. Tuyên truyền không phải là áp đặt ý chí chủ quan hay truyền đạt mệnh lệnh hành chính, mà là quá trình tác động có mục đích nhằm làm cho nhân dân hiểu đúng, tin tưởng và tự giác hành động. Điều này đòi hỏi mọi nội dung tuyên truyền, vận động hiện nay phải xuất phát từ lợi ích thiết thực của người dân, phản ánh đúng những vấn đề mà xã hội quan tâm, giải đáp thỏa đáng những băn khoăn, lo lắng trong đời sống thực tiễn. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, khi người dân có điều kiện tiếp cận đa dạng nguồn thông tin, việc coi trọng tính đối thoại, tôn trọng vai trò chủ thể của công chúng càng có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả tuyên truyền, vận động.

Thứ hai, bảo đảm tính chân thực, khoa học và gắn với thực tiễn. Hồ Chí Minh luôn đề cao nguyên tắc “nói đi đôi với làm”, coi sự thật là cơ sở của niềm tin. Trong kỷ nguyên số, nơi thông tin lan truyền với tốc độ rất nhanh và tin giả có thể gây tác động và tiêu cực lớn, công tác tuyên truyền, vận động càng phải bảo đảm tính chính xác, minh bạch và kịp thời. Thông tin chính thống phải nhanh hơn, rõ ràng hơn và thuyết phục hơn, tránh tình trạng né tránh hoặc chậm trễ làm suy giảm niềm tin xã hội.

Thứ ba, đề cao phương thức thuyết phục, vận động thay cho áp đặt. Trong điều kiện xã hội hiện đại, nơi quyền tiếp cận thông tin và quyền công dân được chú trọng, dân chủ được mở rộng và nâng cao, cách tuyên truyền một chiều, nặng về khẩu hiệu sẽ khó đạt hiệu quả, thậm chí phản tác dụng. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi phải chuyển mạnh sang phương thức tương tác hai chiều, tăng cường đối thoại, lắng nghe và phản hồi. Các nền tảng truyền thông số, mạng xã hội chính thống, diễn đàn trực tuyến…

Thứ tư, đổi mới linh hoạt hình thức tuyên truyền, vận động. Nếu trước đây sử dụng báo chí, truyền đơn, diễn thuyết, thơ ca phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể, thì ngày nay công tác tuyên truyền phải tận dụng mạnh mẽ công nghệ số, dữ liệu lớn, truyền thông đa phương tiện… để nâng cao sức lan tỏa và định hướng. Tuy nhiên, đổi mới hình thức không có nghĩa là chạy theo thị hiếu giản đơn, mà phải giữ vững định hướng chính trị, bảo đảm nội dung sâu sắc, giàu tính thuyết phục. Cùng với đó, việc xây dựng đội ngũ cán bộ tuyên truyền có bản lĩnh chính trị vững vàng, am hiểu công nghệ, có phong cách gần dân và nêu gương trong hành động là điều kiện tiên quyết để thực hiện thành công công tác tuyên truyền, vận động trong giai đoạn mới.

Ý nghĩa, phương pháp luận trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tuyên truyền, vận động không chỉ nằm ở những chỉ dẫn cụ thể, mà ở cách tiếp cận khoa học, nhân văn và thực tiễn đối với con người và xã hội. Vận dụng tư tưởng của Hồ Chí Minh về tuyên truyền, thuyết phục trong điều kiện mới hiện nay đòi hỏi không chỉ quán triệt về mặt nhận thức mà còn phải cụ thể hóa thành hệ thống giải pháp đồng bộ, gắn với đặc điểm của kỷ nguyên số, hội nhập quốc tế sâu rộng và yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng Cộng sản Việt Nam trong tình hình mới.

Để vận dụng và thực hiện có hiệu quả tư tưởng của Người về tuyên truyền, vận động cũng như khắc phục tối đa các hạn chế, khuyết điểm trong công tác tư tưởng. Cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên cần quán triệt và thực hiện một số giải pháp cơ bản sau:

Một là, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc nguyên tắc “lấy dân làm gốc” trong toàn bộ hoạt động tuyên truyền, vận động hiện nay. Trong công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân vừa là đối tượng nhưng cũng là mục tiêu cao nhất. Điều này đòi hỏi nội dung tuyên truyền phải xuất phát từ lợi ích thiết thực và những vấn đề mà nhân dân quan tâm, tránh tình trạng hành chính hóa, xa rời thực tiễn. Trên cơ sở phát huy dân chủ, đảm bảo nguyên tắc “dân biết, dàn bàn, dân làm, dân kiểm và dân thụ hưởng”, các chủ trương, chính sách lớn cần được truyền đạt theo cách dễ hiểu, cụ thể, gắn với đời sống hằng ngày của người dân, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân. Đồng thời, phải tăng cường khảo sát dư luận xã hội, nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân để điều chỉnh nội dung và phương thức tuyên truyền cho phù hợp.

Hai là, nâng cao chất lượng và tính thuyết phục của thông tin tuyên truyền trên cơ sở bảo đảm tính chính xác, minh bạch và kịp thời. Trong điều kiện thông tin lan truyền nhanh, đa chiều và phức tạp, nếu thông tin chính thống chậm trễ hoặc thiếu rõ ràng sẽ dễ tạo khoảng trống cho tin giả, thông tin sai lệch chi phối nhận thức xã hội. Cần quán triệt phương châm: “Chính xác, nhanh nhạy, minh bạch và kịp thời” trong mọi tình huống. Vì vậy, các cơ quan tuyên truyền cần chủ động cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, giải thích rõ căn cứ lý luận và thực tiễn của các quyết sách; đồng thời thẳng thắn nhìn nhận hạn chế, khuyết điểm và biện pháp khắc phục.

Ba là, đổi mới mạnh mẽ phương thức tuyên truyền, vận động theo hướng tăng cường đối thoại và tương tác hai chiều. Cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể cần tăng cường đối thoại và tương tác. Nếu trước đây tuyên truyền, vận động chủ yếu theo mô hình truyền đạt một chiều, độc thoại thì hiện nay cần chuyển sang mô hình tương tác, trao đổi và phản hồi. Việc tổ chức các diễn đàn đối thoại trực tuyến, sử dụng mạng xã hội chính thống, thiết lập các kênh phản hồi nhanh của người dân đối với chính sách công là những giải pháp cần thiết. Bệnh cạnh đó có thể thiết lập các hội nhóm trên không gian mạng để tăng cường thông tin và định hướng dư luận. Đây là sự cụ thể hóa phương thức “giải thích, thuyết phục, cảm hóa” trong bối cảnh mới hiện nay.

Bốn là, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong công tác tuyên truyền, vận động. Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định một tấm gương sống có giá trị hơn hàng trăm bài diễn văn tuyên truyền. Vì vậy, để tuyên truyền có sức thuyết phục, trước hết cán bộ, đảng viên phải là người tiên phong, gương mẫu trong đạo đức, lối sống và thực hiện nhiệm vụ. Xây dựng và tuyên truyền những mô hình mới, cách làm hay, đưa gương người tốt, việc tốt để lan tỏa và tuyên truyền. Kịp thời động viên, khuyến khích kịp thời những tấm gương, điển hình tốt tại cơ sở, góp phần thực hiện hóa và nâng cao chất lượng tuyên truyền, thuyết phục.

Năm là, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, vận động. Cấp ủy, tổ chức đảng cần tiến hành hiệu quả các chủ trương, chính sách về đẩy mạnh mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, vận động nhân dân. Việc sử dụng các nền tảng truyền thông đa phương tiện, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo để phân tích xu hướng dư luận, cá thể hóa nội dung tuyên truyền cho từng nhóm đối tượng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả và sức lan tỏa. Tuy nhiên, đổi mới công nghệ phải đi đôi với bảo đảm định hướng chính trị, giữ vững bản chất cách mạng, khoa học và nhân văn của công tác tư tưởng. Sự kết hợp giữa giá trị truyền thống trong tư tưởng Hồ Chí Minh và đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền là bước đi đúng đắn, phù hợp trong bối cảnh mới.

Sáu là, cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, quan tâm chính sách cho đội ngũ làm công tác tuyên truyền, vận động theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại. Cán bộ tuyên truyền không chỉ cần vững vàng về lý luận chính trị mà còn phải có kỹ năng truyền thông, kỹ năng phân tích và xử lý thông tin trên không gian mạng, khả năng đối thoại và xử lý tình huống nhạy cảm. Có kỹ năng ứng dụng và sử dụng thành thạo công nghệ thông tin, chuyển đổi số, thích ứng nhanh và nhạy cảm trước sự thay đổi của tình hình. Đồng thời, phải thường xuyên rèn luyện bản lĩnh chính trị, giữ vững phẩm chất đạo đức, phong cách gần dân, trọng dân – đúng với tinh thần mà Hồ Chí Minh đã nêu. Bên cạnh đó, cần quan tâm việc trọng dụng, thu hút, ưu đãi chế độ phù hợp cho đội ngũ làm công tác tuyên truyền để họ phát huy hết tâm huyết và trách nhiệm trong công việc của mình.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về tuyên truyền, vận động trong bối cảnh mới không chỉ là sự kế thừa về nội dung mà quan trọng hơn là kế thừa phương pháp – phương pháp vì dân, chân thực, thuyết phục và nêu gương. Khi những nguyên tắc ấy được cụ thể hóa bằng các giải pháp đồng bộ, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, công tác tuyên truyền sẽ tiếp tục phát huy vai trò “đi trước mở đường”, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, củng cố niềm tin của nhân dân, sự đồng thuận trong xã hội, tạo động lực, nền tảng tinh thần cho sự phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tài liệu tham khảo:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập II, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

3. Hồ Chí Minh (2011), Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 6, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Hồ Chí Minh (2011), Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 5, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5. Ban Tuyên giáo Trung ương (2023), Tài liệu bồi dưỡng lý luận chính trị dành cho đảng viên mới, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật.