Liên kết
 
 
 
 
Thôìng kê
 
 
 
 
Nghiên cứu, trao đổi

PHẠM TRÙ “TRUNG” VÀ “HIẾU” ĐI TỪ NHO GIÁO ĐẾN QUAN NIỆM CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH

 

                                                                                                                    Ths. Mai Thị Thu Hiền

                                                                                                     Gv. Khoa LL Mác - Lênin, TT Hồ Chí Minh

          Nho giáo là một học thuyết chính trị được Khổng tử khởi xướng, sau này được các học trò của ông bổ sung, phát triển với quan điểm lấy đạo đức là điểm mấu chốt để cải hóa xã hội, đem đến cho con người cuộc sống thái bình, thịnh trị.

          Sinh ra và lớn lên trong gia đình khoa bảng, vì vậy Nguyễn Sinh Cung đã được hấp thụ những giá trị tốt đẹp của Nho giáo từ thuở còn thơ bé… T cảnh nước mất, nhà tan, nhân dân sống lầm than, nô lệ nên đã tác động đến tư duy, nhận thức của Người, theo đó những phạm trù Nho giáo đã được biến thiên, tiếp biến chứa đựng những nội hàm khác, trong đó phải kể đến là phạm trù “trung” và phạm trù “hiếu”.

          “Trung” và “hiếu” là những khái niệm cơ bản trong tư tưởng đạo đức Phương Đông, nhưng có nội dung hạn hẹp “Trung với vua, hiếu với cha mẹ” phản ánh bổn phận của dân đối với vua, của con đối với cha mẹ. Theo Nho giáo, xã hội là sự mở rộng mối quan hệ cha con ra cả nước, cả thiên hạ là quan hệ vua – tôi và mở rộng đạo làm con, đạo Hiếu ra phạm vi ấy là đạo làm tôi, đạo Trung.“quân xử thần tử, thần bất tử bất trung”, “phụ xử tử vong, tử bất vong bất hiếu” (vua xử bề tôi chết, bề tôi không chết là không có lòng trung, cha xử con chết, con không chết là không có hiếu).

          Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã sớm nhận thấy những giá trị tinh hoa đạo đức của nhân loại nói chung và của đạo đức Nho giáo nói riêng. Người đã vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt những giá trị tinh túy trong học thuyết Nho giáo chứ không bao giờ giáo điều, hay phủ định sạch trơn và định kiến. Trong đó Người đặc biệt chú trọng đến phẩm chất “trung”, “hiếu” và coi đây là phẩm chất đạo đức bao trùm, quan trọng nhất của mỗi con người. Theo Người “trung” là “trung với nước”, “hiếu” là “hiếu với dân”.

Lần đầu tiên Hồ Chí Minh sử dụng khái niệm này trong thư gửi ông Võ Liêm Sơn ghi rõ:

Sự dân nguyện tận hiếu

Sự quốc nguyện tận trung”.

          Ngày 26/5/1946, khi thăm trường Võ bị Trần Quốc Tuấn tại Sơn Tây, Người đã tặng bức trướng đề dòng chữ “Trung với nước, hiếu với dân” thể hiện sự kết tinh truyền thống tốt đẹp hàng ngàn năm của dân tộc với tư tưởng cách mạng tiên tiến của thời đại.

          Nội dung chủ yếu của chuẩn mực đạo đức“trung với nước” trong tư tưởng Hồ Chí Minh được biểu hiện cụ thể là:

          Thứ nhất, yêu nước gắn liền với yêu chủ nghĩa xã hội. Người đã gắn kết chủ nghĩa yêu nước truyền thống với chủ nghĩa xã hội tạo thành một giá trị mới làm chuyển hóa nội hàm của khái niệm trung với vua, nước của vua sang quan điểm yêu nước mới.

          Thứ hai, đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của cách mạng lên trên hết bởi Đảng là người lãnh đạo, dẫn dắt thực hiện lợi ích của dân tộc, của dân, của nước. Người đã khẳng định “Đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích riêng của cá nhân mình. Hết long hết sức phục vụ nhân dân. Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc”.

          Thứ ba, quyết tâm phấn đấu thực hiện mục tiêu chung của cách mạng. Mục tiêu của cách mạng Việt Nam là làm cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Người căn dặn “Người Cộng sản chúng ta không được phút nào quên lý tưởng cao cả của mình là: suốt đời làm cách mạng, phấn đấu cho Tổ quốc hoàn toàn độc lập, làm cho chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản thắng lợi hoàn toàn trên Tổ quốc ta và trên thế giới”.

          Thứ tư, trung với nước biểu hiện trong đời sống thực tiễn hàng ngày, là việc thực hiện tốt chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, có trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

          Nội dung chuẩn mực đạo đức “hiếu với dân” trong tư tưởng Hồ Chí Minh bao hàm những vấn đề sau:

          Thứ nhất, yêu dân, kính dân, tin dân, trọng dân, lắng nghe dân, học dân, lấy dân làm gốc. Người thường gọi nhân dân là “quốc dân”, “đồng bào”, là “người trong một nước”. Phát triển tư tưởng “quốc dĩ dân vi bản”, “Dân vi bang bản”, Hồ Chí Minh đã khẳng định “nước lấy dân làm gốc”, trong nước Việt Nam thì dân là chủ và dân làm chủ, nên “quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”.

          Thứ hai, đề cao tinh thần phục vụ nhân dân, có trách nhiệm với nhân dân, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Người căn dặn “Chính sách của Đảng và Chính phủ là phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân. Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; Nếu dân rét, Đảng và Chính phủ có lỗi; Nếu dân dốt, Đảng và Chính phủ có lỗi; Nếu dân ốm, Đảng và Chính phủ có lỗi”.

          Thứ ba, đấu tranh giải phóng cho nhân dân là mục tiêu cốt lõi của cách mạng. Người suốt đời phấn đấu hi sinh vì sự nghiệp giải phóng con người, giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp.

          Như vậy, phạm trù trung và hiếu “Trung với nước, hiếu với dân” là mối quan hệ với đất nước với dân tộc, thể hiện trách nhiệm của cá nhân với sự nghiệp dựng nước, giữ nước và phát triển của đất nước, là phẩm chất đạo đức chủ chốt nhất. “Trung với nước, hiếu với dân” không phải là một khẩu hiệu, không phải quyết tâm ở hội trường mà phải lấy hiệu quả công việc làm thước đo theo tinh thần “nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”. Đó mới thật sự là đạo đức mới, đạo đức cách mạng. Quan niệm về trung và hiếu của Hồ Chí Minh vừa có tính kế thừa, vừa có tính đổi mới và sáng tạo.

          Mặc dù đã trải qua hơn 2500 năm nhưng cho đến nay Nho giáo vẫn còn có sức ảnh hưởng mạnh mẽ tới nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Trên tinh thần “gạn đục khơi trong”,  chắt lọc lấy những giá trị tốt đẹp của Nho giáo, vận dụng vào cuộc sống hiện đại, như tư tưởng đức trị, coi trọng nhân, nghĩa, lễ, trí, dũng, tín… đề cao giáo dục đạo đức con người mà nay được phát triển thành đạo đức cách mạng theo tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần tạo ra những con người xã hội chủ nghĩa đủ đức, đủ tài phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”./.

Bản quyền thuộc về Trường Chính Trị Nghệ An.
Địa chỉ: 121 - Lê Hồng Phong - TP.Vinh - Nghệ An
Điện thoại: 0383.842552; Fax: 0383.842552; Web: http://www.truongchinhtrina.gov.vn
Email: chinhtrina@gmail.com; admin@tct.nghean.gov.vn; tct@nghean.gov.vn