Liên kết
 
 
 
 
Thống kê
 
 
 
 
Nghiên cứu, trao đổi

LẮNG NGHE NHÂN DÂN – HỌC TẬP VÀ LÀM THEO BÁC

ThS. Đinh Văn Dũng

Gv. Phòng Khoa học - Thông tin - Tư liệu

 

1. Lắng nghe Nhân dân – Nhìn từ tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh

Lắng nghe, một kỹ năng quan trọng trong cuộc sống hàng ngày nhưng không phải ai cũng làm được. Thực tế không ít người có biểu hiện chủ quan, duy ý chí, phớt lờ ý kiến của những người xung quanh; cực đoan, bảo thủ không chịu lắng nghe cả những lời nói phải, nói đúng, đánh mất đi sự sáng suốt cần thiết của chính bản thân mình. Bởi vậy, lắng nghe đóng một vai trò rất quan trọng trong công việc và cuộc sống. Lắng nghe giúp chúng ta tích lũy kinh nghiệm, kiến thức, kỹ năng… từ người khác. Cho nên muốn thành công trong lĩnh vực công tác của mình đòi hỏi phải biết lắng nghe và phải kiên nhẫn lắng nghe, đặc biệt là người làm cán bộ lãnh đạo, quản lý.

Lắng nghe Nhân dân là một trong những yếu tố góp phần nâng cao năng lực hoạt động của mỗi cán bộ, đảng viên, đồng thời cũng thể hiện trách nhiệm đối với người dân đã tín nhiệm mình. Lắng nghe ý kiến Nhân dân được thể hiện thông qua nhiều kênh như: tiếp xúc, trao đổi, giải quyết đơn thư, hội nghị lấy ý kiến cử tri, từ các phương tiện truyền thông, các diễn đàn đối thoại với người dân… Đây là những phương thức để người cán bộ, đảng viên hiểu được tâm tư, nguyện vọng chính đáng của người dân và đưa ra những quyết định “thấu tình đạt lý”, từ đó giữ mối liên hệ chặt chẽ với Nhân dân và được Nhân dân tin cậy. 

Tư tưởng trọng dân, phong cách gần dân, lắng nghe ý kiến Nhân dân, hết lòng phục vụ Nhân dân của Hồ Chí Minh là điểm hội tụ hợp thành đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Sinh thời, Người yêu cầu người cán bộ phải luôn lắng nghe ý kiến của đảng viên, của Nhân dân. Người chỉ ra rằng đã là cán bộ lãnh đạo thì “một giây, một phút cũng không thể giảm bớt mối liên hệ giữa ta với dân chúng. Nghĩa là phải lắng tai nghe ý kiến của đảng viên, của nhân dân, của những người “không quan trọng”. Giữ mối liên hệ với dân chúng và luôn luôn lắng nghe ý kiến của dân chúng, đó là nền tảng của Đảng và nhờ đó mà Đảng thắng lợi”1. Người còn nhấn mạnh: “Nếu cách xa dân chúng, không liên hệ chặt chẽ với dân chúng, cũng như lơ lửng giữa trời, nhất định sẽ thất bại”2.

Muốn thế, người lãnh đạo phải tôn trọng nguyên tắc dân chủ, từ dân chủ trong Đảng đến dân chủ trong các cơ quan, đoàn thể. Người nói: “Nếu cán bộ không nói năng, không đề ý kiến, không phê bình, thậm chí lại tâng bốc mình, thế là một hiện tượng rất xấu. Vì không phải họ không có gì để nói, nhưng vì họ không dám nói, họ sợ. Cho nên phải biết động viên, khuyến khích khiến cho cán bộ cả gan nói, cả gan đề ra ý kiến”3, tức là phải làm cho cấp dưới không sợ nói sự thật và cấp trên không sợ nghe sự thật. Để làm được điều đó, người lãnh đạo phải có phương pháp lãnh đạo tốt, có phong cách gần gũi quần chúng, sâu sát cơ sở.

Với Bác, sự lắng nghe không chỉ là đòi hỏi thường ngày trong mỗi công việc mà càng được coi trọng trong những sự việc khó khăn, phức tạp, thậm chí cả những thất bại cũng không né tránh. Người căn dặn: “Muốn cho dân chúng thành thật bày tỏ ý kiến, cán bộ phải thành tâm, phải chịu khó, phải khéo khơi cho họ nói. Như vậy, vừa nâng cao trình độ dân chúng, mà cũng vừa nâng cao kinh nghiệm của mình;... Bất cứ việc gì đều phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệm của dân, cùng với dân đặt kế hoạch cho thiết thực với hoàn cảnh địa phương, rồi động viên và tổ chức toàn dân thi hành”4.

Tư tưởng gần dân, trọng dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân không những được thể hiện trong hệ thống lý luận bàn về dân chủ, về Nhân dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn được thể hiện trong hoạt động thực tiễn của Người. Trong bài báo Dân vận Bác có nhấn mạnh: “Óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm chứ không phải chỉ nói suông, chỉ ngồi viết mệnh lệnh, phải thật thà nhúng tay vào việc”5. Cán bộ phải đến với người dân, lắng nghe những tâm tư, nguyện vọng của họ, cần phải đi đầu trong các phong trào xây dựng đời sống an sinh xã hội cho Nhân dân, đồng thời tuyên truyền, vận động người dân thực hiện thắng lợi đường lối, chính sách của Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương sáng về phong cách “gần dân”. Trong vòng 10 năm (1955 - 1965), không quản tuổi cao, công việc bề bộn, Bác đã thực hiện 700 lượt đi thăm các địa phương, đơn vị bộ đội… từ đồng bằng đến miền núi, hải đảo để thăm hỏi đồng bào và chiến sĩ, xem xét tình hình, kiểm tra công việc. Trung bình mỗi năm Bác đi xuống cơ sở 60 lượt. Bác Hồ chỉ rõ: “Cán bộ không có đội viên, lãnh tụ không có quần chúng thì không làm gì được”. Vì vậy, Người yêu cầu đối với mỗi cán bộ, đảng viên là phải phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, là “công bộc” của Nhân dân. Muốn phụng sự và là “công bộc” của dân thì người cán bộ, đảng viên không chỉ biết gần gũi với Nhân dân, biết trọng dân, biết nghe dân nói, mà còn phải biết nói cho dân nghe, làm cho dân tin.

2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về lắng nghe Nhân dân hiện nay

Đại hội XI của Đảng chỉ rõ: Các cấp ủy đảng và chính quyền phải thường xuyên đối thoại, lắng nghe, học hỏi, tiếp thu ý kiến, giải quyết các khó khăn, vướng mắc của nhân dân; tin dân, tôn trọng những người có ý kiến khác; làm tốt công tác dân vận, có cơ chế, pháp luật để nhân dân bày tỏ chính kiến, nguyện vọng và thực hiện quyền làm chủ của mình.

Thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW, ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị, Ban Tuyên giáo Trung ương đã hướng dẫn chuyên đề học tập năm 2019 là: “Xây dựng ý thức tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống Nhân dân theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Với mục đích tăng cường việc xây dựng ý thức tôn trọng Nhân dân, phát huy dân chủ, chăm lo đời sống Nhân dân trong cán bộ, đảng viên, nhằm tạo động lực to lớn cho công cuộc đổi mới, góp phần đẩy mạnh xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân, củng cố hệ thống chính trị trong giai đoạn hiện nay.

Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh: “… Chúng ta đi sát dân hơn, lắng nghe nguyện vọng của nhân dân nhiều hơn trong giải quyết các công việc của đất nước… Một Chính phủ vì dân thì phải biết cách tổ chức lắng nghe tiếng nói của nhân dân, các đoàn thể. Nếu hành động chủ quan, duy ý chí thì xa dân, mất niềm tin của người dân và hậu quả sẽ rất lớn... Tôi thường yêu cầu các cấp chính quyền thường xuyên phối hợp có hiệu quả hơn với Mặt trận Tổ quốc, với các đoàn thể ở các địa phương một cách nghiêm túc, trách nhiệm, lắng nghe chân thành và thực thi6.

Thực hiện các chủ trương đó, thời gian qua các cấp ủy Đảng, chính quyền nghiêm túc lắng nghe ý kiến và giải quyết những kiến nghị của Nhân dân, tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc ở cơ sở. Các cơ quan chức năng kiên quyết xử lý các vụ án tham nhũng, lãng phí, các tiêu cực trong xã hội. Chính quyền các cấp đã chú trọng hơn công tác tuyên truyền, vận động nhân dân trong thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội; công tác an sinh - xã hội; hỗ trợ nhân dân khắc phục hậu quả thiên tai, ổn định sản xuất và đời sống; đẩy mạnh cải cách hành chính và thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở… Từ đó, lòng tin của người dân đối với Đảng, Nhà nước ngày càng được củng cố, tăng cường. 

Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn không ít cán bộ, đảng viên ngại gặp gỡ, tiếp xúc, đối thoại với dân; nếu gặp thì cũng qua loa, đại khái, vẫn mang tư tưởng “cấp trên”, làm cho chủ trương, chính sách của Ðảng và Nhà nước khó đến được với Nhân dân; đồng thời những thông tin cũng như tâm tư, nguyện vọng của người dân cũng không đến được với Ðảng và Nhà nước. Tại Hội nghị về giải quyết khiếu nại, tố cáo toàn quốc vào tháng 5/2018, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc làm việc với lãnh đạo 27 địa phương có khiếu kiện đông người, phức tạp để cùng tìm nguyên nhân, giải pháp xử lý. Một trong những nguyên nhân được chỉ ra chính là do cán bộ xa dân, ít tiếp xúc, lắng nghe nhân dân. Thủ tướng cho biết có lần đi thực tế xử lý một vụ việc, xuống gặp hỏi người dân có biết mặt Chủ tịch UBND huyện hay không thì người dân trả lời “chưa từng gặp Chủ tịch UBND huyện này”. Có đại biểu Quốc hội từng nêu thực tế cử tri phản ánh có nơi 6 tháng liền Chủ tịch UBND huyện không tiếp dân theo quy định… Từ những vụ việc thời gian qua như ở Đồng Tâm, Hà Nội; Thủ Thiêm, Thành phố Hồ Chí Minh… đã cho chúng ta nhiều bài học giá trị về công tác dân vận, về ý thức tôn trọng và biết lắng nghe người dân… Những người đứng đầu chính quyền các cấp lẽ ra phải biết lắng nghe, tiếp xúc, đối thoại với dân, tìm hiểu ngọn nguồn của sự việc, đồng thời giải thích cho người dân hiểu đúng chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước để tạo sự đồng thuận cao trong dân. Nhưng đáng tiếc, vẫn có những cán bộ, đảng viên xa dân, cửa quyền, chưa làm tròn bổn phận là công bộc của dân.  

Nghị quyết Trung ương 4, khóa XII của Đảng khi nhìn nhận những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị đã chỉ ra những biểu hiện trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, đó là: “Quan liêu, xa rời quần chúng, không sâu sát cơ sở, thiếu kiểm tra, đôn đốc, không nắm chắc tình hình địa phương, cơ quan, đơn vị mình; thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm trước những khó khăn, bức xúc và đòi hỏi chính đáng của nhân dân… Duy ý chí, áp đặt, bảo thủ, chỉ làm theo ý mình; không chịu học tập, lắng nghe, tiếp thu ý kiến hợp lý của người khác”7. Biểu hiện của người không biết lắng nghe, không chỉ ở chỗ ít ghi nhận, tiếp thu ý kiến người khác mà còn thể hiện ở thái độ bàng quan, vô cảm, thiếu thân thiện, luôn áp đặt ý kiến cá nhân mình, luôn phê bình, bác bỏ ý kiến người khác, nhất là những ý kiến phản biện. Thậm chí, có người còn thản nhiên đặt cho mình thói quen “số điện thoại lạ tôi không bao giờ nghe”, không trả lời tin nhắn kiến nghị của người dân… thì làm sao có thể có được những kênh thông tin phong phú, đa chiều từ người dân?!. Không biết lắng nghe không chỉ thể hiện ở cấp trên quan liêu không nghe cấp dưới mà còn có hiện tượng “trên nóng dưới lạnh”, “trên bảo dưới không nghe”, và nhiều trường hợp “dưới nói trên cũng không nghe”. Tình trạng bảo thủ, phớt lờ các quy định của luật pháp, chia bè phái, lợi ích nhóm, cục bộ địa phương, đơn vị, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi cho mình và người thân… dẫn đến nhiều hệ lụy tiêu cực đối với kỷ cương pháp luật và tính liêm chính của chính quyền các cấp. Hậu quả của căn bệnh không biết lắng nghe dẫn đến vô cảm trước những tâm tư, nguyện vọng chính đáng của cấp dưới và của Nhân dân. Từ đó, dẫn đến tình trạng quan liêu, xa dân, trở thành những ông “quan cách mạng”, làm suy giảm lòng tin của Nhân dân đối với Đảng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng cảnh báo.

Vận dụng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc lắng nghe Nhân dân là nội dung quan trọng, phù hợp với việc học tập và làm theo Bác hiện nay. Lắng nghe Nhân nhân là phương châm trong công việc hàng ngày của người cán bộ, đảng viên. Để lắng nghe Nhân dân, trước hết cần phải “tin dân, hiểu dân, gần dân”. Tin dân là tin vào sức mạnh, tin vào phẩm chất, truyền thống tốt đẹp của Nhân dân. Hiểu dân là tìm hiểu xem người dân đang mong muốn điều gì; cuộc sống của người dân ra sao, ý nguyện của dân là gì, đời sống của họ có thuận lợi, khó khăn gì… Muốn hiểu dân thì phải gần dân, cán bộ không được quan liêu, bệnh hành chính, ngồi bàn giấy dự thảo các chỉ thị, nghị quyết mà cần phải thường xuyên xuống cơ sở, hòa mình với người dân, lắng nghe ý kiến, tâm tư, nguyện vọng của người dân.

Trong thời gian tới, để việc lắng nghe Nhân dân tốt hơn, thiết nghĩ cần tiếp tục thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp cơ bản sau đây:

Thứ nhất, tăng cường việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, tạo điều kiện thuận lợi, rộng rãi để người dân được nói lên ý kiến của mình trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; phát huy dân chủ, thực hiện tốt chủ trương “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, giám sát”. Đồng thời kiên quyết đấu tranh với những thế lực lợi dụng dân chủ để xuyên tạc, kích động và chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc.

Thứ hai, lan tỏa hơn nữa hoạt động đối thoại với nhân dân. Đổi mới hình thức tiếp xúc với nhân dân thông qua đối thoại trực tiếp. Đối thoại với nhân dân là hoạt động quan trọng góp phần tăng cường sự hiểu biết, chia sẻ giữa cấp ủy, chính quyền các cấp và người dân. Việc lắng nghe, đối thoại với nhân dân của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền ngày càng trở nên cần thiết và quan trọng, được dư luận đồng tình, hoan nghênh. Trong khi tiếp xúc với nhân dân, cán bộ, đảng viên cần phải tỏ thái độ khiêm nhường, hòa nhã, tôn trọng, lạc quan, chân tình, cảm thông với người dân, thể hiện sự sẵn sàng hợp tác; tránh mọi biểu hiện hách dịch, cửa quyền, kiềm chế sự nóng nảy của bản thân hoặc những thành kiến ban đầu khi tiếp xúc với người dân.

Thứ ba, cán bộ, đảng viên phải rèn luyện kỹ năng lắng nghe, nghe đúng, nghe đủ, nghe đa chiều và có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định trong mọi tình huống và luôn nêu cao tinh thần “Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”; phải xây dựng phong cách làm việc gần dân, trọng dân, bám sát cơ sở và thực tiễn, tôn trọng các quy luật khách quan, không được quan liêu, mệnh lệnh, hành chính hóa trong công tác; phải làm sao thực hiện cho được “nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin”, nói đi đôi với làm, không dừng lại ở mức độ hô hào, kêu gọi mà cần hành động cụ thể, thiết thực. 

Thứ tư, các cấp, các ngành cần công khai, minh bạch hơn nữa các khâu trong hoạch định và tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch, quy hoạch, dự án… phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh để người dân nắm bắt, chủ động tham gia tích cực trong quá trình giám sát và phản biện. Cung cấp thông tin chính thống, chính xác, khách quan, kịp thời đến công chúng, từ đó góp phần định hướng dư luận xã hội. Đồng thời các cơ quan chức năng tăng cường quản lý, hạn chế các luồng thông tin không chính thống, bóp méo và xuyên tạc tính đúng đắn của các chính sách.

Thứ năm, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cần phải tiếp tục nghiên cứu đổi mới nội dung, phương thức trong việc nắm bắt tình hình, tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của người dân. Vận dụng linh hoạt cách thức tiếp cận thông tin qua nhiều kênh: dư luận xã hội, các tổ chức, đoàn thể, phương tiện truyền thông, mạng xã hội… để tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của các tầng lớp Nhân dân. Tiếp tục phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội.

Thứ sáu, cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hơn nữa về thể chế, đặc biệt là tuyên truyền, hướng dẫn và có cơ chế bảo vệ các tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, Luật Tiếp công dân… Thể chế hóa hoạt động giám sát, phản biện của Nhân dân; làm rõ “phản biện” với “phản đối”, có khi những ý kiến trái chiều của cán bộ, đảng viên và Nhân dân lại bị coi là những ý kiến “phản đối”, từ đó không sẵn lòng tiếp thu những ý kiến phản biện, ảnh hưởng đến việc lấy ý kiến của cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Có cơ chế đánh giá một cách khoa học, khách quan thông qua điều tra, khảo sát về mức độ hài lòng của người dân đối với hoạt động các cơ quan công quyền và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức làm việc trong hệ thống.

Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, mỗi cán bộ, đảng viên phải thật sự có tinh thần cầu thị, thấm nhuần tư tưởng, đạo đức, phong cách “gần dân, trọng dân” của Bác để hoàn thành nhiệm vụ được Đảng và Nhân dân tin tưởng giao phó. Chúng ta tin tưởng những thay đổi từ sự lắng nghe Nhân dân sẽ chuyển biến mạnh mẽ trong Hệ thống chính trị, để mỗi cán bộ, đảng viên ngày càng thể hiện tốt hơn vai trò “công bộc” của Nhân dân, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước thêm bền chặt, tạo thế và lực thực hiện thành công mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”./.


Chú thích:

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb CTQG, H.2011, t. 5, tr. 325.

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, sđd, t.5, tr.326.

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, sđd, t. 5, tr. 325.

4, 5  Báo “Sự thật” số 120, ngày 15/10/1949

6 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc làm việc với UBTW MTTQ VN, ngày 07/4/2018.

7 Văn kiện Hội nghị lần thứ tư, BCHTW khóa XII, Văn phòng TW Đảng, H.2016, tr.29, 31.

 

 

Bản quyền thuộc về Trường Chính Trị Nghệ An.
Địa chỉ: 121 - Lê Hồng Phong - TP.Vinh - Nghệ An
Điện thoại: 0383.842552; Fax: 0383.842552; Web: http://www.truongchinhtrina.gov.vn
Email: chinhtrina@gmail.com; admin@tct.nghean.gov.vn; tct@nghean.gov.vn