Liên kết
 
 
 
 
Đăng nhập
 
Tài khoản :
Mật khẩu :
 
 
 
Thôìng kê
 
 
 
 
Hội thảo khoa học

Những vấn đề đặt ra khi sử dụng phương pháp hỏi đáp và phương pháp nêu ý kiến ghi lên bảng

Tác giả : Ths Nguyễn Văn Thành - PTK Kinh tế
File đính kèm: Không có

Qua hai lớp học phương pháp giảng dạy tích cực, bản thân tôi đã vận dụng một số phương pháp đã học vào giảng dạy ở các lớp trung cấp chính trị tại trường và các lớp trung cấp chính trị mở ở các huyện. Trong đó có 2 phương pháp được sử dụng nhiều nhất đó là phương pháp hỏi đáp và phương pháp nêu ý kiến ghi lên bảng.
 Thực tiễn sử dụng 2 phương pháp này theo tôi đang đặt ra một số vấn đề  cần được quan tâm giải quyết để việc giảng dạy ngày càng có chất lượng hơn.
  Trước hết, nói về phương pháp hỏi đáp vấn đề đang đặt ra là:
 Thứ nhất, khi sử dụng phương pháp này, bản thân tôi nhận thấy đây là phương pháp đã được sử dụng lâu nay (tức là cả khi chưa học phương pháp giảng dạy tích cực) được nhiều người sử dụng. Phương pháp này phát huy được tính tích cực học tập của học viên, yêu cầu học viên phải động não, phải suy nghĩ để trả lời câu hỏi, do vậy khi sử dụng phương pháp này phù hợp sẽ rất ít người có thể làm việc khác như nói chuyện riêng, đọc báo, nhắn tin điện thoại, suỹ nghĩ việc khác…  nói chung là làm cho mọi học viên chú tâm, tập trung vào bài học.
 Vấn đề là câu hỏi nêu ra nếu quá khó thì không học viên nào trả lời được, mà dễ quá thì học viên cũng không muốn trả lời. Từ đó không khí lớp học sẽ trầm xuống, học viên lại bắt đầu phân tán suy nghĩ do có tâm lý chờ đợi giàng viên giải đáp. Do đó, để phát huy tính tích cực học tập của học viên, giáo viên sẽ phải cân nhắc câu hỏi như thế nào cho phù hợp với đối tượng học viên. Mà đối tượng học viên của lớp trung cấp chính trị thì đa dạng ( có nhiều trình độ và vị trí công tác khác nhau), do vậy chúng ta cần tìm hiểu học viên và lấy số đông làm cơ sở để đánh giá mức độ và khả năng nhận thức của đối tượng đối với kiến thức cần truyền đạt, từ đó xây dựng câu hỏi cho phù hợp. Thực tế cho thấy cùng một câu hỏi như nhau nhưng ở lớp này thì trả lời sôi nổi, lớp khác thì không thể trả lòi được, kể cả khi được gọi ý.
 Thứ hai, khi sử dụng phương pháp hỏi đáp thì có lúc chúng ta dễ nhầm lẫn với phỏng vấn nhanh, bởi lẽ phỏng vấn nhanh giáo viên cũng đưa ra câu hỏi đối với học viên để học viên trả lời. Có lẽ cách phân biệt rõ nhất giữa phỏng vấn nhanh và hỏi đáp là phỏng vấn nhanh không có sự bình luận và trao đổi về câu trả lời, còn hỏi đáp thì có sự bình luận và trao đổi về câu trả lời, có sự trao đổi giữa giáo viên và học viên để làm sáng tỏ nội dung cần truyền đạt của bài học.   Do vậy, phải nắm vững các bước để thực hiện phương pháp hỏi đáp, câu hỏi nêu ra phải đảm bảo mục tiêu kiến thức cần truyền đạt phải vừa sức (không quá dễ cũng không quá khó) để học viên có thể tham gia sôi nổi đóng góp ý kiến xây dựng bài.
  Thực tế giảng dạy cho thấy khi nêu các câu hỏi, rất nhiều học viên cho ý kiến khác nhau do nhận thức, trình độ khác nhau, do đó, giáo viên cần chủ động kiểm soát và làm chủ lớp học để tránh tình trạng tranh luận quá gay gắt và kéo dài. Muốn làm được điều này yêu cầu giảng viên phải nắm chắc kiến thức của bài học để có thể giúp học viên hiểu được những vấn đề mà họ chưa rõ khi trao đổi với học viên. Ví dụ: Khi học viên nêu lên những tác động tích cực đối với sự phát triển kinh tế xã hội, có học viên khác hỏi lại: thế thì sản xuất hàng hoá có tiêu cực không? Tiêu cực đó là gì?  Rõ ràng, trong nội dung này khi chuẩn bị soạn giảng, giáo viên phải chuẩn bị những vấn đề liên quan mới có thể trả lời kịp thời cho học viên... tránh để tình trạng học viên thắc mắc mà không được giải đáp thấu đáo. Tình huống thực tế đặt ra là những câu hỏi của học viên mà giảng viên chưa nắm chắc, chưa thể giải đáp chính xác ngay được thì tuyệt nhiên không được trả lời cho học viên mà nên yêu cầu học viên tiếp tục suy nghĩ và giáo viên phải giải đáp cho học viên trong thời gian ngắn sau đó ( như qua thảo luận, hệ thống môn học..).
 Thứ ba, trong lượng thời gian có hạn so với lượng kiến thức cần truyền đạt, nếu sa vào hỏi đáp nhiều quá sẽ dẫn đến hiên tượng “cháy giáo án” do mất rất nhiều thời gian, đặc biệt là những câu hỏi có thể gây tranh cãi, khõ có thể kết kuận được ngay. Vấn đề đặt ra là trong bài nào, phần nào cần bố trí câu hỏi như thế nào cho hợp lý với thời gian và đối tượng người học.
 Thứ tư, cần có sự chuẩn bị kỹ câu hỏi đưa ra trao đổi phù hợp với mục tiêu kiến thức. Tránh trường hợp nêu câu hỏi ngẫu nhiên và nội dung nào cũng nêu câu hỏi. Bởi lẽ thực tế có những bài có nội dung cần thuyết trình, đặc biệt là kiến thức mới, đặc biệt là kiến thức ít liên quan đến kiến thức của những bài trước và kiến thức thực tiễn của học viên hoặc kiến thức quá khó, trừu tượng thì không nên dùng phương pháp hỏi đáp. Nếu cứ ép sử dụng phương pháp này mà nêu câu hỏi thì không có học viên trả lời, hoặc trả lời sai nhiều từ đó sẽ ảnh hưởng lớn đến không khí lớp học và việc tiếp thu bài học sẽ trở nên thụ động và nhàm chán. Do đó cần lựa chọn kỹ nội dung kiến thức để thực hiện phương pháp hỏi đáp cho phù hợp.
  Thứ năm, thiết nghĩ phương pháp hỏi đáp nên được sử dụng nhiều nhất trong các buổi thảo luận. Tuy nhiên, vì thảo luận nhằm cũng cố kiến thức của các bài học trước nên cần tập trung vào những nội dung trọng tâm để đưa ra trao đổi với học viên đồng thời giải đáp cho học viên những băn khoăn, thắc mắc trong qua trình tiếp thu các bài học. Vì vậy, cần chuẩn bị kỹ cho buổi thảo luận cũng như ứng xử khéo léo khi gặp những tình huống khó khăn như những bài học trước có những nội dung chưa có sự thống nhất nhận thức giữa các giảng viên, từ đó trấnh gây tâm lý không tốt cho học viên.
 Trong phương pháp nêu ý kiến ghi lên bảng, đây là phương pháp tương đối dễ thực hiện vì phương tiện chỉ cần bảng, phấn; tuy nhiên có một số vấn đề đặt ra khi sử dụng phương pháp này:
 Một là, thực tế giảng dạy ở các lớp trung cấp lý luân chính trị khi sử dụng phương pháp này gặp một số khó khăn nhất định. Đối với lớp có nhiều học viên trẻ thì mời học viên lên ghi bảng thường dễ, nhưng ở các lớp có đa số là học viên nhiều tuổi, hok rất ngại lên bảng viết nên việc mời học viên lên viết bảng là rất khó khăn, do đó sẽ rất khó sử dụng phương pháp nêu ý kiến ghi lên bảng nếu gặp trường hợp này. 
 Hơn nữa, cũng câu hỏi nêu ra để sử dụng phương pháp nêu ý kiến ghi lên bảng như nhau, nhưng thực tế cho thấy ở các lớp khác nhau do trình độ và ý thức học tập khác nhau nên không thể có tính tích cực của học viên như nhau được. Qua 2 lớp K38A và K39A tại trường, tôi thấy cùng một nội dung câu hỏi nêu ra để sử dụng phương pháp này nhưng ở lớp K38A được thực hiện rất tốt, rất nhiều người phát biẻu, nhưng ở lớp k39A có rất ít người phát biểu mặc dù họ rất chú ý bài học. Từ đó chúng ta cần chú ý là cũng một nội dung nhưng tuỳ từng lớp học mà sử dụng phương pháp này cho phù hợp nếu không sẽ bị kéo dài thời gian.
 Hai là, khi sử dụng phương pháp nêu ý kiến ghi lên bảng cần lựa chon nội dung sát thực tế để học viên liên hệ mà hăng hái phát biểu. Khi học viên phát biểu để ghi bảng, sẽ có ý kiến đúng, ý kiến sai và ý kiến chưa đầy đủ. Do vậy, giáo viên cần chú ý tổng kết lại những ý kiến theo định hướng của bài học mà không bình luận về những ý kiến sai bởi lẽ trong phương pháp giảng dạy rrất kiêng kỵ việc phê bình những ý kiến sai. của học viên. Khi giảng viên kết luận theo định hướng nội dung của bài học thì qua đó học viên sẽ hiểu được ý kiến phát biểu nào là đúng và ý kiến nào chưa đúng.
 Ba là, cần chú ý sử dụng phương pháp này theo đúng các bước, cụ thể như việc quy định mỗi học viên chỉ một ý kiến để dành ý kiến cho học viên khác nhằm lôi cuốn nhiều học viên tham gia vào bài học, tránh để một vài học viên trả lời nhiều lần, không thu hút những học viên khác tham gia. Trong phương pháp này giảng  viên hay quên cảm ơn học viên sau mỗi ý kiến của họ, việc viết bảng của học viên hay lúng túng vì họ không quen viết bảng, viết dài dòng.. Do đó giảng viên cần chú ý cảm ơn ý kiên học viên, hướng dẫn cụ thể việc ghi bảng và đọc cho học viên ghi những ý kiến chính lên bảng nếu có ý kiến nào đó dài dòng. Tốt nhất là khi chưa thuần thục, giảng viên nên ghi các bước vào kế hoạch bài giảng để đảm bảo thực hiện tốt phương pháp này.
 Qua hội thảo, tôi xin kiến nghị một số vấn đề sau đây:
Thứ nhất, nhà trường cần có chủ trương, kế hoạch cụ thể để khuyến khích toàn thể giảng viên, kể cả giảng viên đã nhiều tuổi tích cực sử dụng các phương páhp giảng dạy tích cực như phương pháp hỏi đáp, nêu ý kiến ghi lên bảng... Bởi lẽ việc chuẩn bị cho phưong pháp giảng dạy mới tốn nhiều thời gian công sức chuẩn bị, lựa chọn nội dung phù hợp; hơn nữa những giảng viên nhiều tuổi hay thực hiện phương pháp giảng dạy truyền thống là phương pháp thuyết trình. Phương pháp thuyết trình là phương pháp có những ưu điểm nhất định nhưng ít khích thích tính tích cực của người học.
Thứ hai, trong cơ chế đánh giá giảng viên trong giảng dạy cần thể hiện rõ tiêu chí về việc sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực. Thực tế chúng ta chưa làm tốt vấn đề này. Thời gian đâu khi chúng ta sử dụng chưa quen sẽ gặp phải những khó khăn nhất định, nhưng về sau thuần thục dần do đó sẽ thực hiện tốt hơn.
 Thứ ba, việc đổi mới phương pháp giảng dạy phải gắn với nội dung giảng dạy, nếu nội dung yêu cầu phải truyền thu quá nhiều thì để đối phó với việc kiểm tra, thi cử, giám sát giảng dạy thì buộc giảng viên phải sử dụng phương pháp thuyết trình vì phương pháp này sẽ giúp giảng viên truyền thụ được lượng thông tin nhiều hơn. Còn các phương pháp dạy học khác lại mất nhiều thời gian hơn và việc chuẩn bị cũng vất vả hơn. Thiết nghĩ khi sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực cần phải lựa chon nội dung cơ bản để giảng dạy, những nội dung khác, học viên tự nghiên cứu tài liệu. Việc kiểm tra, thi cũng được định hướng theo nội dung đã được thực hiện trên lớp. Có như vậy mới tránh được trường hợp học viên có ý kiến là phần này giảng viên không dạy mà cũng kiểm tra, thi (tức là phần giảng viên cho tự nghiên cứu ở nhà). Bởi lẽ thực tế cho thấy đa phần học viên về nhà không hề đọc lại giáo trình hay bài học, kết quả nhận thức chủ yếu được lĩnh hội trên lớp do động cơ học tập chủ yếu mang tính chất đối phó. Cùng với ý thức học tập chưa cao, công việc khác của học viên cũng gây khó khăn nhất định cho viẹc học thêm, nghiên cứu ở nhà, vì vậy nếu không kiểm tra, thi phần được học trên lớp sẽ rất khó khăn cho học viên trong quá trình làm bài.
 Thứ tư, đối với phương pháp hỏi đáp, nêu ý kiến ghi lên bảng là phương pháp tương đối dễ thực hiện nhưng để thực hiện tốt đòi hỏi phải nắm chắc kiến thức và các bước thực hiện nếu không sẽ không định hướng được cho học sinh vào nội dung bài giảng Mặt khác nếu giảng viên không chuẩn bị tốt, không giải quyết chính xác các nội dung đua ra thảo luận thì sẽ gây tranh luận giũa các học viên theo xu hướng kéo dài thời gian ở lớp vì vậy có nguy cơ “cháy” giáo án, ảnh hưởng rất lớn đến nội dung khác của bài học. Bỏi vậy, về lâu dài nhà trường cần có kế hoạch bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích cực theo chuyên ngành để giảng viên có điều kiên gắn phương pháp với nội dung tốt hơn./.
 

 

 

 

 

Các bài viết khác:
 
Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Thư viện trường
Bản quyền thuộc về Trường Chính Trị Nghệ An.
Địa chỉ: 121 - Lê Hồng Phong - TP.Vinh - Nghệ An
Điện thoại: 0383.842552; Fax: 0383.842552; Web: http://www.truongchinhtrina.gov.vn
Email: chinhtrina@gmail.com; admin@tct.nghean.gov.vn; tct@nghean.gov.vn